Sectie F: Oud-Borgvliet en de Augustapolder

Sinds Watwaswaar per 1 januari dit jaar opgeheven is, staat er een hoop online op de website van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Voor deze serie duik ik in het kadaster over de periode 1811-1832. Welke grond bezaten mijn voorouders? Waar op die grond woonden zij (hoogstwaarschijnlijk)? Aan de hand van de topografische atlas 1836-1843 probeer ik ook uit te leggen wat de “aardrijkskundige context” was van deze grond. Vandaag deel 3 van deze serie: de gemeente Bergen op Zoom sectie F: Oud-Borgvliet, Molenbeek, de Augustapolder, een deel zeestrand en een deel van de Oosterschelde tot aan Rilland. Voorgaande delen en overzichtskaart: klik hier.

Zoveel verscheidenheid in grondsoorten en prachtige landschappen te vinden zijn in dit stukje Berrege, zo weinig verscheiden waren de grondeigenaren in de periode 1811-1832 (mooie zin, niet?). De landgoederen Groot- en Klein-Molenbeek waren van één eigenaar. De slikken en schorren van de Oosterschelde (die wel in kaart zijn gebracht) zijn niet genummerd waar waren waarschijnlijk wel ingedeeld qua visrechten. Het onderste deel van sectie F ging overigens later over naar Rilland-Bath en daarmee Zeeland. De Augustapolder, waar nu de nieuwste wijk van Berrege gebouwd wordt, kende in grote lijnen maar een paar eigenaren. De grootste verscheidenheid is te zien in het deel van sectie F waar later Fort-Zeekant gebouwd is, en het deel waar later Nieuw-Borgvliet gebouwd is; om de simpele reden dat dit oudere zandgronden zijn. Op de Brabantse Wal net boven Oud-Borgvliet, in een stukje genaamd ‘de Schans’, vinden we grond van een voorouder: Reinerus (Reinier) de Bie (*Breust-Eckelrade, Zuid-Limburg, 2/8-1764, ✞ Bergen op Zoom, 2/2-1855, kwartierstaatnummer 146). 

debie

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Renier de Bie, bouwman uit Bergen op Zoom

”deschans”

  • F91: hakhout
  • F92: bouwland
  • F93: hakhout
  • F94: bouwland
  • F95: bouwland

Allereerst: op deze grond stond dus geen woning, en het lijkt me wat sterk dat Reinier zelf best wel wat grond bezat maar niet in een eigen huis woonde. Misschien dat ik later een huis in eigendom van Reinier vind in de buurt, maar vooralsnog gaat het enkel om wat lappen landbouwgrond. Van Reinier de Bie is mij bekend dat hij in Bergen op Zoom woonde indertijd, doch op adressen waarvan de nummers en letter niet overeenkomt met die van het kadaster. Verder met de kaartjes.

kaartje debie 3

Kaartje is ongeveer naar ‘t oosten gezien. (Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

176b links kopie

Uitsnede van de kaart hieronder. (Originele afbeelding: Historische Topografische Atlas Noord-Brabant 1836-1843, uitgeverij Nieuwland)

176b links

De locatie (ongeveer) op de Brabantse Wal. Let ook op de rode gemeentegrenzen die de Oosterschelde verdelen: beneden de gemeente Woensdrecht, in ‘t midden Bergen op Zoom, boven Halsteren en links is volgens mij de gemeente Rilland-Bath. (Originele afbeelding: Historische Topografische Atlas Noord-Brabant 1836-1843, uitgeverij Nieuwland)

kaartje debie 2

Binnen ‘t ronde zou ongeveer de plek moeten zijn waar Reiniers grond lag. Op de bovenstaande kaart is duidelijk het hoogteverschil van de Brabantse Wal te zien wat nu ook nog tussen de Augustalaan en ‘t Benedenbaantje te zien is. (Originele afbeelding: Bing Maps)

Deel dit artikel

Jacob Uijtdewilligen op de Kragge

header

Sinds Watwaswaar per 1 januari dit jaar opgeheven is, staat er een hoop online op de website van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Voor deze serie duik ik in het kadaster over de periode 1811-1832. Welke grond bezaten mijn voorouders? Waar op die grond woonden zij (hoogstwaarschijnlijk)? Aan de hand van de topografische atlas 1836-1843 probeer ik ook uit te leggen wat de “aardrijkskundige context” was van deze grond. Nu alweer deel 2 van deze nieuwe serie: de gemeente Bergen op Zoom sectie B, de noordoosthoek van de oude gemeente Berrege, incl. de Kragge en de Bergse Heide. (Voorgaande deel: Halsteren A t/m H), bekijk de overzichtskaart.

Sectie B was verdeeld in drie bladeren, alleen op het derde blad liggen wat hoeves die het toponiem “Kragge” in hun naam hadden, maar voor ‘t gemak noemde men de hele noordoosthoek maar zo. Voor iedereen die niet van hier komt: de Kragge is Berreges vuilnisbelt. Het is hier zelfs een heus bijvoeglijk naamwoord: “dat ding is kragge”: ‘dat ding is rommel’. Ik behandel in dit artikel twee bladzijdes, 2 en 3, die ik op ‘t kaartje hieronder in de tegenwoordige context plaatste.

uitsnede

Uitsnede van de overzichtskaart. Originele afbeelding: Google.

Van alle grondeigenaren in sectie B is er één mijn voorouder: Jacobus Govaertse (Jacob) Uijtdewilligen (kwartierstaatnummer 474). Hij werd geboren in ‘t gehucht Altena bij Heerle op 15 december 1756, en overleed in de gemeente Bergen op Zoom op 22 augustus 1828. Van Jacob waren mij al een aantal zaken bekend: hij was bouwman in 1815, landbouwer bij zijn overlijden in 1828, en getrouwd met Antonet van Eekelen (*Nispen-Klokberg, West-Brabant, 12/7-1759, ✞ Heerle, West-Brabant, 31/12-1844, kwartierstaatnummer 475). Zij waren in 1784 getrouwd in Wouw en woonden daar ook in 1784 en 1785. In 1799 woonden zij in de gemeente Bergen op Zoom, op K36, en in 1815 in de buitenpoorterij van Berrege op nummer 40. In 1815 werd op de wijklijst Bergen op Zoom 10/K (bron 985) vermeld dat Jacob al dertig jaar op nummer 40 woonde, en Antonet al veertig jaar, dus respectievelijk sinds 1785 en 1775. Dat zou betekenen dat de ouders van Antonet, Petrus Jansen (Pieter) van Eeckelen (*Essen-Steenpaal, Antwerpen, België, 24/3-1720, ✞ Nispen, West-Brabant, 7/11-1775, kwartierstaatnummer 950) en Dijmpna Janssen van Achtmael (*Horendonk, Antwerpen, België, 13/10-1727, ✞ Nispen, West-Brabant, 26/2-1765, kwartierstaatnummer 951) in ieder geval het huis nummer 40 al eerder in hun bezit hadden en daar met dochter Antonet in woonden. Nu, beiden werden geboren en overleden in Essen-Nispen, maar Pieter kwam bij zijn huwelijk in 1750 “in met attestatie van Wouw”. De familie had dus wel iets van doen met in ieder geval de omgeving van sectie B.

Jacob bezat twee stukken grond in de buitenpoorterij, tegen de grens met Heerle (gemeente Wouw), een groot stuk onder de Bergsebaan, in de “agterste Kraggen” en een kleiner stuk erboven in “den Heiblok”. De volgende grond was zijn eigendom:

”den Heiblok”

  • B302: dennenbos
  • B303: heide
  • B304: hakhout
  • B305: dennenbos
  • B306: heide
2e blad kragge

Let op de windroos! Deze kaart is naar het noordoosten gezien. (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

”ku(…)oosche Kragge”

  • B353: bouwland
  • B354: huis en erf
  • B355: bouwland
  • B356: bouwland
  • B357: weiland

”den agterste Kragge”

  • B358: weiland
  • B359: heide
  • B360: heide
  • B361: bouwland
  • B363: bouwland
  • B364: bouwland
  • B365: bouwland
  • B366: bouwland
  • B367: hakhout
  • B368: hakhout
  • B369: bouwland
  • B370: bouwland
  • B371: bouwland
  • B372: moestuin
  • B373: weg
  • B374: huis en erf
  • B375: bouwland
  • B376: bouwland
  • B377: bouwland
  • B378: bouwland
  • B379: bouwland
  • B380: bouwland
  • B381: weiland
  • B382: bouwland
  • B383: bouwland
  • B384: heide
  • B385: heide
  • B386: bouwland
3e blad kragge

Dit kaartje is weer meer richting noordwesten gezien. Onderin de Wouwscheweg, waar de tegenwoordige A58 parallel aan loopt. (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

B352 en B374 zijn huizen met erf (plus schuur bij B374). Het lijkt me niet dat Jacob alletwee de huizen zelf in gebruik had: waarschijnlijk woonde hij in het grote huis (of boerderij) in het midden: ‘de III Kragen’ (of derde Kragge), zie het kaartje hieronder. Die boerderij had twee toegangswegen, die ook allebei zijn eigendom waren. Zijn grond onder de Bergsebaan bestond vooral uit akkers, heide en weiden, zijn grond in ‘den Heiblok’ bevatte ook lapjes dennenbos en hakhout, waarvan ik vermoed dat er stukjes aangeplant loofbos bestemd voor kap bedoeld werd. 

Untitled kopie 3

Untitled kopie 2

Originele afbeelding: Historische Topografische Atlas Noord-Brabant 1836-1843, uitgeverij Nieuwland

kaartje7

Hetzelfde gebied op een kadasterkaart uit 1751 door bekende Ossendrechtse kaartenmaker H. Adan. De officiële naam is “kaart van de in cijns uitgegeven percelen, gelegen in de 11e Hoek genaemt de Leeuwerck en de Krage”, de meeteenheid is ‘blooise roeden’: 100 blooise roeden = 15 centimeter. (Afbeelding: RHC ‘t Markiezenhof)

Onderstaand kaartje geeft de ligging van Jacobs grond op de huidige kaart weer. Dat wil zeggen ongeveer, want door herkaveling zijn de lijnen van de kadasterkaartjes niet helemaal meer te herkennen. Het land in de Agterste Kragge wordt doorsneden door de ‘Zeeuwse Lijn’ sinds 1863. De ‘Agsterse Kragge’ is ook niet gebruikt (behalve het zuidelijkste puntje) voor ‘t aanleggen van de vuilstortplaats: het grootste deel is nog steeds in gebruik als landbouwgrond, al zijn er wel wat huizen bijgebouwd. Op het naburige land links is later de Däneborg, het gebouw van scouting Zoomgroep gebouwd. Jacobs land in ‘den Heiblok’ ligt niet meer aan bos of heide, al is op het kaartje helemaal onder wel te zien hoe de situatie vroeger was. Goed te zien ook is de ligging vlak bij de gemeentegrens tussen Bergen op Zoom en de gemeente Wouw, nu de gemeente Roosendaal. Dit zou ‘n beetje kunnen verklaren dat er in de naaste familie veel ‘geswitched’ wordt tussen geboorteplaatsen/geboortegemeenten, ondanks dat ze ‘t grootste deel van hun leven bij in dezelfde buurt bleven wonen. Zo werd zijn dochter Cornelia Uijtdewilligen (*Bergen op Zoom, 9/10-1791, ✞ Wouw-Herelsestraat, West-Brabant, 22/10-1887, kwartierstaatnummer 237) waarschijnlijk geboren in het huis waar we hier over spreken, maar stierf zij wel op Heerle of in de buurt daarvan, evenals haar man Jan van Eekelen (*Essen, Antwerpen, België, 29/4-1790, ✞ Heerle, West-Brabant, 10/4-1841, kwartierstaatnummer 236). 

kaartje5 kopie

Originele afbeelding: Bing Maps

Deze kaart en bovenstaande uitsnede geven de situatie van wat Jacobs land was in 1836-1843 weer. Zowel ten noorden als ten oosten lag een groot heidegebied met vennen. Daar is niets meer van over, maar ik ken de heide wel als het gebied waar mijn voorvader in mannelijke lijn Jan Bernaards (*Steenbergen, West-Brabant, 5/2-1815, ✞ Heerle, West-Brabant, 19/4-1891, nummer 119 in de stamboom Bernaards). Zo blijft dit toch een stukje Berrege waar mijn wortels (mede) liggen.

 

Deel dit artikel

De grond van mijn Halsterse voorouders

Eigenlijk ben ik nog steeds bezig met kaartjes, maar nu net wat anders. Sinds Watwaswaar per 1 januari dit jaar opgeheven is, staat er een hoop online op de website van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Voor deze serie duik ik in het kadaster over de periode 1811-1832. Welke grond bezaten mijn voorouders? Waar op die grond woonden zij (hoogstwaarschijnlijk)? Aan de hand van de topografische atlas 1836-1843 probeer ik ook uit te leggen wat de “aardrijkskundige context” was van deze grond. Vandaag deel 1 van deze nieuwe serie: de gemeente Halsteren sectie A t/m H, dus inclusief Lepelstraat en de Noordgeest (zoals Krabben natuurlijk wel weten uit “ei lekkeren dweil oe ist”, Halsteren grenste vóór 1962 bekant tot aan de Zoom). Bekijk de overzichtskaart.

kaartje 3

kaart 1

Afbeelding: Historische Atlas Noord-Brabant 1836-1843, uitgeverij Nieuwland

kaart 2

Wat provisorisch bewerkt, maar beeld u even in dat de bovenste helft op de onderste helft aansluit. (Afbeelding: Historische Atlas Noord-Brabant 1836-1843, uitgeverij Nieuwland)

De RK schuurkerk

We beginnen bij de katholieke schuurkerk. Zoals ik eerder beschreef bij het kaartje van de West-Brabantse parochies was Halsteren een grote parochie, die ook de Zeeuwse eilanden Tholen en Sint-Philipsland omvatte. Ondanks dat moesten zij wel kerken in een schuur in Lepelstraat (de Republiek was niet zo tolerant als wij op school geleerd hebben; katholicisme werd gedoogd en mocht dus geen gebouw gebruiken dat als kerk te herkennen was). Napoleon gaf de katholieken hun oude kerkgebouwen weer terug en zodoende was de oude Sint-Martinuskerk weer katholiek. Dat werd ook in het kadaster aangegeven, de gereformeerden hadden inmiddels een nieuw gebouw in gebruik op de plek waar nu de Sint-Quirinuskerk staat. Uit onderstaand fragment blijkt wel dat de “Roomsche gemeente van Halsteren” nog steeds de schuur plus kerk, op nummers A283 en A284 (sectie Lepelstraat), in bezit had.

schuurkerk lepelstraat

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

De weduwe van Hendrik van den Kieboom

  • woonachtig in de gemeente Halsteren
  • sectie A, toponiem “de ‘s-Heerenhoefschenhoek”.
  • A514: bouwland
  • A515: huis, schuur en erf
  • A516: boomgaard
  • A517: water

Dit is Petronella Henrici Kleijnen (*Halsteren, 6/1-1742, ✞ aldaar, 11/9-1827, kwartierstaatnummer 449). Hendrik was in 1794 reeds overleden. Ik had al het vermoeden dat de lijn Van den Kieboom waar ik van afstam (zes keer Hendrik van den Kieboom, tussen 1724 en mijn overgrootvader) in de buurt van Lepelstraat woonde, en de naam komt ook veel voor in dat dorp. Dat blijkt in ieder geval bij dit echtpaar in de bocht in de oude Steenbergseweg bij Klutsdorp te zijn. De ‘s-Heerenhoef waar het toponiem over gaat lag (of ligt?) iets ten noordwesten van deze bocht.

kieboom3

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

kieboom

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

kieboom2

Afbeelding: Bing Maps

Pieter Dietvorst

  • dekker, woonachtig in de gemeente Halsteren
  • sectie C (Halsteren-dorp) toponiem de Oude Molen
  • C164: hakhout
  • C165: weiland
  • C166: bouwland
  • C167: moestuin
  • C168: huis, schuur en erf

Het gaat hier mogelijk om Pieter (Pierre) Dietvorst (*Halsteren, 25/1-1752,✞ aldaar, 28/11-1811, kwartierstaatnummer 282). Hij is dan wel in het eerste jaar van de periode die dit kadaster beslaat overleden. Zijn grond lag óf in een bocht in de Steenbergseweg bij de Oude Molen die nu niet meer bestaat, of deels aan De Mere, een straatje dat tegenwoordig doodloopt maar vroeger naar Lepelstraat liep.

dietvorstP3

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

dietvorstP

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

dietvorstP2

Originele afbeelding: Bing Maps

Michiel Jaspers

  • arbeider woonachtig in de gemeente Halsteren
  • sectie C (Halsteren-dorp)
  • C339: moestuin
  • C340: huis, schuur en erf
  • C341: huis
  • C342: huis

Michiel Jaspers (*Rucphen of Hoeven, rond 1760,✞ Halsteren-dorp, 3/8-1830, kwartierstaatnummer 228) bezat meerdere huizen achter de oude Sint-Martinuskerk (ook wel Mussengevecht), het oudste stukje Halsteren. Zijn grond lag aan de overkant van die van Jan Nuijten (zie onderstaande). Het kaartje is ook bij Jan Nuijten te zien.

jaspers

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Jan Nuijten

  • arbeider, woonachtig in de gemeente Halsteren
  • sectie C, Halsteren-dorp
  • C348: huis en erf
  • C349: huis en erf
  • C350: moestuin

Ook Joannes Dingemans (Jan) Nuijten (*Essen, België, 12/5-1758,✞ Halsteren-dorp, 5/4-1837, kwartierstaatnummer 166), had eveneens zijn grond achter de oude kerk, maar dan aan de kant van de Brabantse Wal. 

nuijtenJ

Jan Nuijten was een buurman van een stukje landbouwgrond van de Halsterse diaconiearmen. Bood dit stuk grond misschien een schamel bestaan aan hen? (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

jaspersM en nuijten

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

de weduwe van Denis Nuijten

  • woonachtig in de gemeente Halsteren
  • sectie C: Halsteren-dorp
  • C467: huis en erf
  • C468: moestuin
  • sectie D: de Noordgeest
  • D180: huis en erf
  • D181: moestuin

Dit is Johanna Laurijssen (*Roosendaal, 26/9-1785, ✞ Bergen op Zoom, 6/6-1858, kwartierstaatnummer 155). Haar echtgenoot Dionijsius (Denis) Nuijten overleed in 1821 te Halsteren. Belangrijk is dat bij de grond in de Noordgeest niet zeker is of dit van hem was of van Deonisius Nuijten (1792-1864). Hij woonde ook in Halsteren en had een vrouw van de Noordgeest, maar was ook familie van Michiel Jaspers (zie hierboven), die weer op ‘t dorp Halsteren woonde. 

nuijtendenis

De grond aan de Halsterse Dorpstraat. (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

nuijtendenis2

De ligging van het andere huis aan de huidige Kwartierslaan, ten oosten van het oude centrum van de Noordgeest. (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

nuijtendenis4

Ongeveer de tegenwoordige plek van ‘t huis op de Noordgeest. (Afbeelding: Bing Maps)

Johannes Stoffels

  • arbeider woonachtig in de gemeente Halsteren
  • sectie D, de Noordgeest
  • D97a: huis en erf
  • D97b: bouwland

Komen we nu wel een beetje bij ‘t hoogtepunt van dit artikel, voor mij dan. Het gaat hier om Johannes Stoffels (*Halsteren-Noordgeest, 13/8-1792,✞ gemeente Halsteren, 16/7-1857, kwartierstaatnummer 246). Er zijn twee “Melanens”, de Groote Melanen ten noorden van de Randweg en de Kleine Melanen ten zuiden ervan, tegenwoordig ingesloten door de wijken Noordgeest en Meilust. Johannes woonde aan de Kleine Melanen, aan de huidige Portugalstraat, op een stukje land ingesloten door een veel groter stuk land dat van Joris Bastiaanse was (zie onderstaande). Johannes Stoffels was een kleinzoon van een militair uit Tongeren, zijn vader Martinus werd ook binnen de Noordgeest geboren (misschien wel op dezelfde plek!) en zijn moeder kwam uit de Auvergnepolder. Zijn dochter Adriana Stoffels (1830-1911) trouwde met Thomas Adriaansen (1830-1905), kwartierstaatnummers 122 en 123, van hen was mij al eerder bekend dat ze bij de Kleine Melanen woonden, maar dan niet op het Halsterse deel, maar het Bergse, op nummer 1. Verdere afbeeldingen vindt u bij Joris Bastiaanse.

stoffelsj

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

stoffelsj1

Originele afbeelding: Bing Maps

(de weduwe van) Joris Bastiaanse

  • woonachtig binnen de gemeente Halsteren
  • sectie C: de Noordgeest
  • D97: heide
  • D98: heide
  • D99: bouwland
  • D100: moestuin
  • D101: weiland
  • D102: huis en erf
  • D103: bouwland
  • D104: heide

Georgius (Joris) Bastiaens of Bastiaanse (*Veldwezelt, Belgisch Limburg, 27/1-1760, ✞ Halsteren-Noordgeest, 20/9-1811, kwartierstaatnummer 158) was waarschijnlijk militair die na zijn loopbaan in ‘t leger ging boeren. Hij overleed in het eerste jaar van de periode die deze kadasterregistratie omvat, het grootste deel van de vermeldde gegevens betreft dus een eigendom van zijn weduwe Cornelia Moerbeek (*Bergen op Zoom, 13/10-1770, ✞ Halsteren, 9/6-1849, kwartierstaatnummer 159). Joris woonde, net als bovenstaande Johannes Stoffels, vlakbij de Kleine Melanen en had behoorlijk wat grond, dat aan de noordzijde zelfs een puntje van Fort Pinssen raakte. De huidige Portugalstraat loopt over zijn grond, alsmede een stuk van de Randweg.

stoffelsJ2

De registratie van de grond van buren Johannes Stoffels en de weduwe van Joris Bastiaanse. (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed).

bastiaansejoris

Het blauwgekleurde land (dus ook dat van Bastiaanse en Stoffels), ging per 9 november 1961 over van Halsteren naar Berrege. De Kleine Melanen zelf behoorde in 1811 al tot die gemeente. (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

bastiaansejoris2

Originele afbeelding: Bing Maps

‘t Veer op Tholen

Blijkbaar was de gemeente Tholen eigenaar van het hele veer over de Eendracht, sectie H, nummer 1. Dat wil overigens niet zeggen dat de Brabantse kant van dit veer Zeeuws gebied was. De ligging werd overigens vermeld als “zeedijk”. Zout water, immers.

tholen

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Josephus van den Boom

  • arbeider woonachtig te Bergen op Zoom
  • sectie H: de nieuwe Bijmoerpolder
  • H87: moestuin

Deze is wat lastig. Mijn voorouder Joseph van den Boom (*Heerle-Hazelaar, 5/10-1782, ✞ aan de Beijmoerendijk te Halsteren, 23/4-1852, kwartierstaatnummer 152) woonde, zoals er dus staat, in de Halsterse Beijmoerpolder, maar het kadaster vermeld Bergen op Zoom als woonplaats. In dat kadaster vond ik alleen zijn moestuin, in de buurt van de Oude Tholenseweg. 

boomvandenj1

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

boomvandenj2

Originele afbeelding: Bing Maps

 

Deel dit artikel