Op ‘t randje van de Brabantse Wal

woensdrecht 2

Sinds Watwaswaar per 1 januari dit jaar opgeheven is, staat er een hoop online op de website van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Voor deze serie duik ik in het kadaster over de periode 1811-1832. Welke grond bezaten mijn voorouders? Waar op die grond woonden zij misschien? Aan de hand van de topografische atlas 1836-1843 probeer ik ook uit te leggen wat de “aardrijkskundige context” was van deze grond. Vandaag deel 11 van deze serie: Woensdrecht secties A, E, F & G: de Zuidgeest, de polders en ‘t dorp Woensdrecht zelfKlik hier voor de voorgaande delen en de overzichtskaart

In de polders, secties E en F, niet veel te vinden. Deze waren vooral verdeeld over een paar families die er al lange tijd boerden. Op de Zuidgeest iets meer, maar ‘t viel toch wat tegen. Laten we beginnen met wat markante punten, van wie waren deze in de periode 1811-1832?

(Drie header-afbeeldingen: RHC ‘t Markiezenhof)

kraaijenberg

kraaijenberg2

Kaartje niet richting ‘t noorden gezien! (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Zoals hierboven te zien omvatte de Kraaijenberg de percelen A1 t/m A12. Het grootste deel was eigendom van de burgemeester van Halsteren, en een klein stukje van de eigenaar van Hildernisse.

Lauwrijs Testers of zijne erven, burgemeester uit Halsteren

  • A1: heide
  • A2: bouwland
  • A3: hakhout
  • A5: heide
  • A6: hakhout
  • A7: heide
  • A10: bouwland
  • A11: huis, schuur en erf
  • A12: bouwland

Imanuel Bosschaert, rentenier uit Antwerpen

  • A4: bouwland

Jan Baptist Lips, verver uit Bergen op Zoom

  • A8: heide
  • A9: hakhout

schaliehoef

schaliehoef2

Kaartje niet richting ‘t noorden gezien! (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Ook de Schaliehoeve lag binnen de gemeente Woensdrecht (zoek op Schaliehoef). Ze was eigendom van Gerard Groffen, afkomstig van de Zuidgeest.

Gerard Groffen, bouwman van de Zuidgeest

  • A51: huis, schuur en erf
hildernisse

Afbeelding: RHC ‘t Markiezenhof

hildernisse2

Links de Schelde, rechts de Brabantse Wal. Kaartje is naar ‘t noorden gezien. (Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

hildernisse1

Kaartje is ongeveer naar ‘t oosten gezien. (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

De vloedboerderij van Hildernisse op de Brabantse Wal tussen de Kraaijenberg en Lindonk is iets unieks. Een restant van een verdronken Zeeuws dorp aan de oostoever van de Schelde, waar ik al eerder over schreef. De boerderij en directe omgeving waren eigendom van een Antwerpse rentenier die ook een perceel bezat op de Kraaijenberg: E., Imanuel of Emanuël Bosschaert. De kans is klein dat hij Hildernisse ook zelf in gebruik had.

E./Emanuël Bosschaert, rentenier uit Antwerpen

  • A123: tuin
  • A124: bakhuis en erf
  • A492: huis, schuur en erf
  • A492a: tuin

Verder met de Zuidgeest. Burgemeester Cuypers uit ‘t deel over het Bergse bos bezat land op de Zuidgeest, ten westen van de Antwerpsestraatweg. Het gedeelte van de Zuidgeest waar hij grond had werd toen ‘de Muspot’ genoemd, en is niet toevallig de huidige locatie van landgoed Mattemburgh. Cuypers was namelijk de oprichter van Mattemburgh, vernoemd naar zijn vrouw. Het kadaster eindigt in 1832, in 1847 werd de villa gebouwd en een begin gemaakt met het landgoed. Misschien was Cuypers al op zoek naar een mooi plekje voor z’n plannen..

P.J. Cuypers uit Bergen op Zoom

de Muspot

  • A186: hakhout
  • A187: hakhout
cuypers

Richting ‘t oosten gezien. (Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Nog een burgemeester van de drie uit de omgeving van de Wildert: Johan Drabbe, of zijn erven althans. Hij bezat zover ik in sectie E kon zien aldaar maar vier percelen, dus dat hij aan de andere kant van de Huijbergsebaan, het Woensdrechtse deel, nog meer grond van de markies gekocht had is logisch.

Johan Drabbe of zijne erven, uit Bergen op Zoom

Zuidgeest

  • A288: weiland
  • A289: weiland
  • A290: weiland
  • A297: bouwland
  • A298: bouwland
  • A299: bouwland
  • A300: bouwland
  • A301: hakhout
  • A306: bouwland
  • A307: bouwland
  • A308: weiland
  • A309: weiland
  • A310: weiland
  • A314: bouwland
  • A315: bouwland

We blijven nog even in de buurt van het gebied uit ‘t artikel over de Wildert. Tegenover het stukje land wat ik daar behandelde, nog boven de Heimolen aan de Huijbergsebaan, bezat de weduwe van ene Jan Linders een huis met wat erf. Ze was de buurvrouw van voornoemde burgemeester Drabbe en ene Martinus Luijks, pastoor van Nispen. Van laatste vraag ik me af of hij de broer is van Francina Luykx, die met haar broer Martinus veel grond bezat in ‘t Bergse bos en in de binnenstad van Berrege.

lindersJ

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

de weduwe Jan Linders, uit Zuidgeest

Zuidgeest

  • A311: tuin
  • A312: huis, schuur en erf
  • A312a: huis
  • A313: tuin

Tweede vraag is: wie is deze Jan Linders? Ik heb twee van de drie ‘klassieke’ families Linders uit Bergen op Zoom e.o. onderzocht, maar bij niemand uit die families zijn er aanwijzingen dat hij op de Zuidgeest of op de Heimolen woonde. Een paar hele kleine mogelijkheden:

  • Het gaat om Adrienne Huijbregx, de weduwe van Joannes (Jean) Linders (*Woensdrecht, West-Brabant, 28/10-1764, ✞ Hoogerheide, West-Brabant, 15/2-1812, nummer LW 3-VI). Waarschijnlijk niet: Joannes overleed aan de weg naar Ossendrecht in Hoogerheide en hoewel het allebei in de gemeente Woensdrecht ligt, is dit wel een hele verre uithoek.
  • Het gaat om Christina van den Boom (*Bergen op Zoom, 29/5-1761, ✞ aldaar, 12/3-1830, kwartierstaatnummer 145), de weduwe van Joannes (Jan) Linders (*De Kladde, West-Brabant, 31/10-1759,✞ onbekend, ergens na 1830, kwartierstaatnummer 144 en nummer L2). Jan Linders was hovenier en woonde dus waarschijnlijk ergens rondom Bergen op Zoom, maar niets wijst op de Bergse buitenpoorterij (o.a. bij de dopen van hun kinderen), laat staan op de Woensdrechtse Zuidgeest. Daarbij had de familie duidelijke banden met Halsteren dus denk ik dat men ‘t eerder in die hoek moet zoeken.
  • Derde optie en ook ‘t meest waarschijnlijk: het gaat hier om iemand uit de ‘derde’ familie Linders.
lindersJ2

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Adrianus (Adriaan) van den Eijnden (*Middelbeers, Oost-Brabant, 13/3-1755, ✞ Ossendrecht, West-Brabant, 30/10-1822, nummer V136) kwam ik al eerder tegen in ‘t kadaster bij Hoogerheide. Hij bezat daar een weiland helemaal op ‘t randje van de Brabantse Wal. Niet ver daar vandaan, op ‘t dorp Woensdrecht had hij een huis, en in de nabijgelegen Prins Karelpolder bezat de smid nog een weiland wat akkers. De Prins Karelpolder is het polder gebied tussen de Brabantse Wal bij Woensdrecht en die bij Lindonk, ten noorden van het dorp. De grond van Adriaan lag aan de Langeweg die van ‘t dorp naar de Oude Zeeuwseweg loopt. Leuk is dat deze weg ook tweehonderd jaar geleden al Langeweg genoemd werd op de kaarten.

Adriaan van den Eijnden, smid uit Woensdrecht

Prins Karelpolder

  • G19: weiland
  • G27: bouwland

Woensdrecht

  • G438: tuin
  • G439: huis, schuur en erf
  • G501: bouwland
  • G502: tuin
  • G528: hakhout
  • G529: bouwland
eijnden

Originele afbeelding: Google.

In dezelfde Prins Karelpolder vond ik nog iemand uit ‘t artikel over Hoogerheide terug: Salomon Nathan Frank (*Stabroek, Antwerpen, België, 2/12-1796, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 9/2-1879). Zijn grond lag meer richting de afslag Hoogerheide aan de A58/A4.

Salomon Nathan Frank, koopman uit Hoogerheide

Prins Karelpolder

  • G93: bouwland
frank

Originele afbeelding: Google.

Bijna aanbeland bij ‘t dorp kom ik voor ‘t eerst directe voorouders tegen. Om te beginnen met Bartholomeus Linders (*Woensdrecht, West-Brabant, 11/10-1758, ✞ aldaar, 12/1-1842, kwartierstaatnummer 96 en nummer LW4). Hij bezat een huis met erf en ‘n tuin in een gebied genaamd ‘de Bosschen’ ten oosten van het dorp.

Bartholomeus Linders, arbeider uit Woensdrecht

de Bosschen

  • G207: huis en erf
  • G208: tuin
linders3

Originele afbeeldingen: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en Google.

Op het kaartje hierboven is rechtsonder ‘Nederheide’ te lezen. Onder het toponiem Neerheide wordt deze straat vermeld in het kadaster. De straat vormt nu de grens tussen Woensdrecht en Hoogerheide, maar ik weet niet of dit in 1811 ook al zo was. Aan die straat had Adriaan van Opdorp een huis, en ervan uitgaande dat men in die tijd pas op latere leeftijd grond in eigendom kreeg i.p.v. dit te huren of pachten, denk ik dat het hier gaat om mijn voorouder Adrianus (Adriaan) van Opdorp (*Essen-Wildert, Antwerpen, België, 5/5-1759, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 9/11-1837, kwartierstaatnummer 444). Ik wist reeds dat Adriaan bij zijn overlijden in 1837 woonde op het adres A40 te Woensdrecht, maar of dit hetzelfde huis betreft als perceel G306 weet ik niet zeker. Het huisnummer van dit perceel in 1849 weet ik wel, daarover verderop meer.

Adriaan van Opdorp, arbeider uit Woensdrecht

de Neerheide

  • G306: huis en erf
  • G307: tuin
opdorpvanA3

Originele afbeeldingen: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en Google.

De buurman links van Adriaan was zijn zoon Cornelis van Opdorp (*Woensdrecht, West-Brabant, 3/3-1795, ✞ aldaar, 17/8-1846, kwartierstaatnummer 222). Het toponiem van ‘t stuk waar zijn huis onder viel was net anders, maar de afstand is vrij klein. Het lijkt erop dat Cornelis zijn huis zelf bouwde, gezien de ‘a’ en ‘b’ achter het nummer van zijn perceel, en het huis lijkt later bijgetekend te zijn op de kaart.

Cornelis van Opdorp, uit Woensdrecht

de Molenakkers

  • G407a: bouwland
  • G407b: huis en erf
opdorpvanC

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Aanwijzingen dat de familie ook echt in hun huisjes woonde vond ik in ‘t bevolkingsregister van 1849. Van Anna Catharina Hendrickx (*Ekeren-Witven, Antwerpen, België, 2/2-1765, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 11/10-1852, kwartierstaatnummer 445) wist ik dat zij overleed op het adres A130. In 1849 stonden op dat adres ingeschreven Martien van Dijk (schoonzoon, *1809) met zijn vrouw Joanna van Opdorp (dochter, *1803), hun kinderen en Anna Catharina Hendrickx. Oma woonde dus in.

In huis A129, één ervoor, woonde toen Adriaan Adriaansen (*Ossendrecht, West-Brabant, 16/6 of 16/7-1821, ✞ Hoogerheide, West-Brabant, 18/2-1902, kwartierstaatnummer 110) en zijn vrouw Johanna van Opdorp (*Woensdrecht, West-Brabant, 1/4-1828, ✞ gemeente Woensdrecht, 23/2-1914, kwartierstaatnummer 111). Johanna was een dochter van Cornelis van Opdorp, de zoon van Adriaan en Anna Catharina, en de zwager van Martien van Dijk. Zij woonden op A129 met hun kinderen en met Anna Catharina Boogers (*Essen-Horendonk, Antwerpen, België, 15/11-1787, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 18/10-1850, kwartierstaatnummer 223). Anna Catharina was Johanna’s moeder, haar man Cornelis van Opdorp was reeds in 1846 overleden.

Op een rijtje: het oudste huis, rechts, had nummer G306 in het kadaster en was adres A130 in 1849. Daarin woonde Adriaan van Opdorp en later zijn schoonzoon Martien van Dijk en dochter Joanna. Het huis links daarnaast werd gebouwd door Adriaans zoon Cornelis. Het had nummer G407b in het kadaster en huisnummer A129 in 1849. Na de dood van Cornelis woonde er zijn schoonzoon Adriaan Adriaansen in met dochter Johanna. Leuk detail: hun dochter Nel Adriaansen, mijn bet-betovergrootmoeder, woonde dus ‘t eerste jaar van haar leven met oma, en de eerste drie jaar van haar leven met haar overgrootmoeder als buurvrouw..

opdorp

De situatie in 1849: de voorouders in een groen vakje woonden op A130/G306, die in een rood vakje op A129/G407b.

opdorp5

Afbeelding: Bevolkingsregister Woensdrecht 1849/RHC ‘t Markiezenhof

Aan de Woensdrechtse Dorpstraat had mijn voorouder Jan Baptist Mertens (hier vermeld als Martens, *Ekeren, Antwerpen, België, 1749 of 1750, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 14/8-1828, kwartierstaatnummer 156) zijn huis.

Jan Baptist Martens, arbeider uit Woensdrecht

Woensdrecht

  • G447: tuin
  • G448: huis en erf
martens

Het huis van Jan Baptist Mertens. Boven is de Stompe Toren te zien, met het kleinere kerkgebouwtje erachter. (Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Als laatste in dit rijtje gaan we nog iets verder de Dorpsstraat in, naar het kruispunt Dorpsstraat/Rijzendeweg. Twee huizen, een schuur en twee tuinen op die hoek waren eigendom van Adrianus (Adrjan) Linders (*Woensdrecht, West-Brabant, 18/11-1761, ✞ aldaar, 14/3-1843, nummer LW5), een broer van Bartholomeus Linders van eerder in dit artikel.

Adriaan Linders, arbeider uit Woensdrecht

Woensdrecht

  • G467: huis en erf
  • G468: tuin
  • G483: tuin
  • G483a: bouwland
  • G484: huis, schuur en erf
lindersA

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

lindersA2

Zicht op ‘de hoek van Adriaan Linders’ begin 20e eeuw. Beide kerktorens op deze ansichtkaart bestaan niet meer; de rechter moest nog gebouwd worden in de tijd van het kadaster. (Afbeelding: Hoogerheide en Woensdrecht in oude ansichten, H. Jacobs, L.W. Lijmbach, Europese Bibliotheek Zaltbommel)

Welkom!

Het is zover. Na een jaar en ‘n week voorwerk open ik bij dezen mijn nieuwe genealogische website. Hier publiceer ik ‘t resultaat van vier jaar stamboomonderzoek. En in die tijd heb ik geprobeerd om niet te werken met enkel namen en cijfers, maar met achtergronden. Althans, zoveel mogelijk. Vandaar dat ik mijn eigen website bouwde, waar ik de ruimte heb voor de tekst, de afbeeldingen en vooral ook de opmaak die ik voor ogen heb. Daarom ook sluit ik mijn stamboompagina’s op Genealogie Online en Geneanet. 

Wat kunt u hier vinden? Op dit moment zijn mijn kwartierstaat, de stamboom Bernaards/Bennaars/Bernaerts en de genealogiën van de twee families Linders waar ik van afstam online. In de toekomst zal ik dit in ieder geval uitbreiden met de resultaten van mijn onderzoeken in Amerika en een genealogie van de familie Borrie. In de plaatsengids zal ik proberen verder uit te weiden over steden, straten, dorpen en gehuchten waar veel van mijn voorouders woonden. U vindt daar ook een eerste begin van de ‘hertaling’ van Bergse, Woensdrechtse en Halsterse wijknummers en letters naar huidige buurten. Ik ben ook nog altijd op zoek naar informatie, afbeeldingen of verhalen! Specifieke vragen vindt u op de pagina Voorouders Gezocht en Bernaards Gezocht.

Tevens zal ik op de thuispagina berichtjes en artikelen blijven schrijven over dingen die ik tegenkom in mijn onderzoek. Veel om nog aan te werken dus, maar er staat al een hoop online. Leest u bijvoorbeeld eens over de vreemdeling in Belgiëde boswachter in Eindhovende 18e-eeuwse koffiehuishouderliefde in een Fries weeshuisde soldaat onder Napoleonde heilige in de familiede vermissing van Jan Boschmande gepensioneerde hoefsmid aan het Vrijthof in Maastrichtmijn voorouders in Brusselhet oudste en misschien wel gelukkigste echtpaar van Ossendrecht, en mijn voorouders in OostenrijkZwitserlandPruisenItalië, Schotland en Frankrijk.

Belangrijk om te vermelden: de menuknoppen in de zwarte balk vouwen uit. Dat wil zeggen dat u de hoofdpagina kan vinden door op de zwarte balk te klikken, en de subpagina’s in het uitvouwende menu. Een overzicht van alle berichten en pagina’s is in de linkerbalk op de thuispagina te vinden. Nog niet alles zal werken; het namenoverzicht ziet er bijvoorbeeld nog niet uit. Omdat ik met Amerikaanse software werk en alles handmatig heb vertaald, zal er misschien ook nog hier en daar een Engels woord in de tekst zitten. U kunt dat melden via de contactpagina. Bij voorbaat dank! En leest u ook a.u.b. even de voorwaarden voor hergebruik. Om de disclaimer compleet te maken: ik heb m’n best gedaan om zoveel mogelijk bronnen te vermelden, u kunt deze terugvinden in de bronnenlijst. Mocht u ondanks dat een bronvermelding missen, een verkeerde vinden, of wilt u contact opnemen over hergebruik van uw gegevens: contacteer mij.

Dan rest mij nog een ding uit te leggen: waarom toch die verschrikkelijk chauvinistische ondertitel? Wel, een oud Bergs gezegde stelt dat om een echte échte krab te zijn men zelf, zijn of haar ouders én grootouders te Bergen op Zoom geboren moeten zijn. Daar ben ik het niet helemaal mee eens, want dan zouden er bijna geen krabben meer zijn, maar toevallig ben ik volgens die regel wel een echte (kijk maar op deze pagina). Mijn hele stamboom begint in Berrege. Berregse hoveniers, Berregse soldaten, Berregse pottenbakkers, Bergenaren alom. Eerlijkheid gebied dan toch te zeggen dat er vóór 1700 bijna geen voorouders in Bergen meer over zijn: ze kwamen veel uit de omliggende dorpen (veel Vlaanderen ook), en de soldaten kwamen uit heel Europa. Maar zij hebben toch de stad gevormd tot wat ze nu is. En daar hoort ook ‘n beetje chauvinisme bij.

Vandaar, om de opening van mijn website te vieren, hieronder een lijstje van de headers (de grote afbeeldingen bovenaan), die bij elke klik elkaar willekeurig zullen afwisselen. Zij geven Bergen op Zoom (en wat van de omgeving) weer in al haar facetten, of in ieder geval de punten die ik mooi vind.

Ik wens u een goed onderzoek!

Jim Bernaards.

 


De onderstaande afbeeldingen zijn, tenzij anders vermeld, afkomstig uit de Beeldbank van RHC ‘t Markiezenhof.

header soc vrijheidDit is een groepsfoto van sociëteit ‘De Vrijheid’, een beroepsvereniging voor hoveniers/tuinders die niet toevallig aan de grondslag lag van de Bergse Vastenavend. Deze foto is gemaakt in 1929 ter ere van het 40-jarig voorzitterschap van Aart Franken. In de beschrijving van de beeldbank staan de leden op de foto vermeld, met een hele hoop typische achternamen. “Staande v.l.n.r.: W. Hagenaars, P. Hagenaars, P. Withagen, P. Hopmans, Joke Franken (dochter van J. Franken), C. Huygens, Jans Franken-Franken (dochter van Aart Franken), G. Franken (zoon van J. Franken), Jan Franken (schoonzoon van Aart Franken), Marie Franken-Videler (schoondochter van Aart Franken en verloofde van C. Franken), C. Franken (zoon van Aart Franken). Zittensd v.l.n.r.: B. Nuyten, burgemeester P.A.F. Blom (1929-1941), C. Franken-Musters (vrouw van Aart Franken), Aart Franken, Daan van de Watering en W. Musters.”

header staduisHier het stadhuis op de Grote Markt op een glasnegatief uit 1909. Een beroemd hoekje: naast ‘t stadhuis de panden De Olifant en De Draak (het oudste hotel van Nederland), de twee panden die als enige de grote stadsbrand van 1397 overleefden.

header reimerswaalDe overblijfselen van de verdronken stad Reimerswaal in 1607, zo’n twintig jaar voordat de laatste inwoners zouden vertrekken. (Afbeelding: Zeeuws Archief)

header vosmeerHier weer zo’n mooi glasnegatief. Over deze foto is niets bekend, behalve dat ze gemaakt is in de haven van Nieuw-Vossemeer. Ik zou gokken op de periode 1890-1920.

header hoogstraatDe Hoogstraat en de Peperbus op een treurig moment in de Bergse geschiedenis: de inname van ‘la pucelle’ door de Fransen in 1747. Ze lieten niets heel, meerdere van mijn voorouders kwamen om. Hoewel de Hoogstraat één van de oudste straten van de stad is, zijn de panden dus van na 1747. Ze dragen nog wel de namen van de middeleeuwse panden die op hun plaats stonden.

header tuindersHier wat vooraanstaande hoveniers/tuinders ter gelegenheid van ‘t zilveren jubileum van dhr. Verhees in 1948. Het gaat hier om óf de veiling, óf nogmaals sociëteit De Vrijheid. Op de foto staan, citerende uit de beeldbank: “Zittend v.l.n.r.: P. Franken, Past. van Eekelen, Dhr. & Mevr. van Hees, J. Musters (Vz. Veiling Ver.), P. van Eck en M. Nuijten. Staand v.l.n.r.: Van Broekhoven, C. Nuijten, C. Franken, A. Musters, P. Franken en J. Somers.”

header bospoortVan de oude poorten in de vestingwerken van Bergen is alleen nog de Gevangepoort over. Hierboven de Bospoort (in de Bosstraat) op een prent door B. Klotz uit 1671.

header schaliehoefDe oude 17e-eeuwse Schaliehoef van Jan Franken (stamvader van de familie Franken) steekt af tegen de flats van Zeekant op de Brabantse Wal, 1966. De oude hoeve was nog niet geweken voor verbreding van de Antwerpschestraatweg, hoewel er wel 90 gereden mocht worden. Links rijdt een Duitser.

header kaaiDit steegje bij de Kaai heette ironisch genoeg “De Poort naar ‘s Lands Welvaren”. Het liep van de Zuidzijde Haven naar de oude gasfabriek. De foto is rond 1900 gemaakt.

header sperriesBerrege is bekend om de AAA-producten: Aardbeien, Asperges en Ansjovis (of Errebiskes, Sperries en Sjoviskes in ‘t Bergs, maar dat staat natuurlijk wat minder mooi). Asperges zijn, aangemoedigd door pastoor Van Mansfeld begin 20e eeuw, het ‘witte goud’ van Bergen op Zoom: natuurlijk verbouwd door de hoveniers/tuinders. Op bovenstaande foto, gemaakt tussen 1932 en 1942, zijn Jan van Beers en Kees Bruys aan ‘t werk op de aspergeveiling. Persoonlijk houd ik niet zo van asperges, mijn opa Bernaards zei dat dat kwam “om dagge te lang op Altere gewòònd et”.

header fonteinOp deze prent de restanten van de stadsfontein. Er was vlakbij het strand (waar nu het Stadspark Hotel staat) een zoetwaterbron waar Gertrudis van Nijvel in de vroege middeleeuwen nog mee van doen zou hebben gehad. De fontein werd in 1747 verwoest om te voorkomen dat de Fransen er gebruik van konden maken. Op de achtergrond de Oosterschelde met op de achtergrond land, wat niet helemaal accuraat is: het verdronken land van Zuid-Beveland was reeds verdronken en ‘t eiland Tholen ligt verder noordelijk. De prent heet “het geruineerd fontijntje te Bergen op den Zoom” en werd vervaardigd door Cornelis Pronk en Simon Fokke.

header kraaijenbergHier een kudde schapen langs de Oosterschelde, nabij de Kraaijenberg, op een mooie met de hand ingekleurde prentbriefkaart van A.J.A. de Kok uit 1917. Hoewel de Deltawerken absoluut een goede zaak waren, heeft het de mensen een beetje doen vergeten dat Bergen op Zoom tot de voltooïng van de Oesterdam in 1986 een kuststad was. Sterker nog, tussen 1932 en 1986 was Noord-Brabant door de Bergse ligging aan de Oosterschelde samen met Groningen, Friesland, Noord- en Zuid-Holland, Zeeland en West-Vlaanderen één van de kustprovincies van de Benelux. Oké, da’s misschien wat dramatisch weergegeven, maar er was hier dus zout water, een zeehaven en een strand inclusief kurhaus. En is ‘t u wel eens opgevallen dat de provinciegrens met Zeeland toevallig exact over de Markiezaatskade loopt, en dus over de grens tussen zoet en zout water?

header artillerieOp deze foto wat soldaten van de artillerie met een ouderwets machinegeweer en twee officieren.

header WOIDe Eerste Wereldoorlog had een behoorlijk effect op Bergen: niet alleen ving de stad grote getalen Belgische vluchtelingen op, maar er vond natuurlijk ook mobilisatie plaats. Op deze foto soldaten die voor de mobilisatie gelegerd zijn in ‘t Groot-Arsenaal. Op deze scène van 29 april 1915 bevinden zij zich in ‘n informele sfeer.

header gevangenpoortHier de Lievevrouwestraat richting de Gevangenpoort gezien. De Lievevrouwestraat werd ergens in de jaren ’90 verkozen tot de mooiste straat van Nederland, en niet zonder reden. Rechts op deze foto van rond 1900 of 1910 een soort rijdende winkel..

header stalenbrugOp deze foto de originele Stalenbrug in de Antwerpsestraatweg over ‘t spoor. De Stalenbrug is al lang geleden vervangen door een brede betonnen brug, maar wordt nog altijd zo genoemd. De foto is gemaakt door persbureau Het Zuiden op 21 januari 1930, wat opvalt is het plaatsnaambord van de ANWB: ook toentertijd lagen grote delen van de stad (denk aan Nieuw-Borgvliet) al zuidelijker van de Stalenbrug.

header anton van duinkerkenDichter Anton van Duinkerken (1903-1968) is misschien wel de grootste Bergenaar aller tijden. Hij kwam uit een oer-Bergse familie en belichaamde alles waar de Bergenaar als stereotype bekend om staat. Dit bronzen beeld van hem werd in de jaren ’70 gemaakt en staat sinds 2003 voor het stadhuis op de Grote Markt.

header vastenavendOver wat de vastenavend in ‘t Krabbegat precies inhoudt (voor leken) zal ik niet teveel uitweiden, daar kan ik nog ‘n hele website mee vullen. De beeldbank geeft de volgende beschrijving bij deze foto van 18 februari 1950: “Grootste Boer (Sjef de Graauw, 1948-1974), Prins Nilles II (Kees Becht, 1946-1958) huldigt “de Ster” Verbiest (met krans) en schenkt een geitje voor zijn zus Mie d’n Os, (van het vastenavond liedje Mie d’n Os had een geitje) waarmee zij tot ridderes in “de orde van de eeuwige jeugd met geit en dweil.” werd benoemd. Op het bordes in het midden schrijver Godfried Bomans die aanwezig was voor een reportage voor Elsevier.”

header kopvantoofdDeze ingekleurde ansichtkaart uit 1905 toont de ingang van de Bergse haven bij de Waterschans en de Kop van het Hoofd.

header venHierboven wederom een glasnegatief, ditmaal van “een ven in het buitengebied.” Meer informatie heb ik niet. Het is de vraag hoeveel mensen een lievelingsboom hebben, maar die van mij is zeker de mastboom zoals die op bovenstaande foto te zien zijn.

header markiezenhofHet Markiezenhof op een ansichtkaart van tussen 1910 en 1920.

header heiningenIk heb een zekere fascinatie voor de vooruitstrevende gedachte waarmee naoorlogse wijken in de jaren ’50, ’60 en ’70 gebouwd werden en het snelle ‘verval’ die zij meemaakten. De wijken in Oost waar mijn grootouders in de jaren ’60 naar verhuisden omdat deze als modern werden ervaren, waren dertig jaar later ‘achterstandswijken’. Op deze foto een passerende dame met op de achtergrond één van de Wilmaflats aan de Heiningen, langs de snelweg. Foto gemaakt door Dick de Boer in mei 1970.

header vosmeer 2Hierboven een glasnegatief uit dezelfde serie als de eerder beschreven foto van kinderen bij de Nieuw-Vossemeerse haven. Het mooie van glasnegatieven is dat ze zo ontzettend gedetailleerd zijn. Als u een account heeft op de website van het Markiezenhof, klik dan eens op deze link en zoom in, dan ziet u het zelf. Eén van de vaandels leest “ter ere van onze koni…” (aan de positie van het woord kan ik zien dat het “koningin” moet zijn), wat suggereert dat dit een samenkomst is ter ere van een jubileum van koningin Wilhelmina. Misschien wel haar 25-jarig regeringsjubileum in 1915?

header tachtigjarigeoorlogEne Bartholomeus Dolendo maakte in 1588, aan het begin van de tachtigjarige oorlog, een prent van ‘n belegering van Bergen op Zoom. Te zien zijn de Kaai en het westelijke deel van de binnenstad, inclusief de Gevangenpoort.