Van op Herel

Sinds Watwaswaar per 1 januari dit jaar opgeheven is, staat er een hoop online op de website van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Voor deze serie duik ik in het kadaster over de periode 1811-1832. Welke grond bezaten mijn voorouders? Waar op die grond woonden zij misschien? Aan de hand van de topografische atlas 1836-1843 probeer ik ook uit te leggen wat de “aardrijkskundige context” was van deze grond. Vandaag deel 5 van deze serie: de gemeente Wouw sectie K: Herel ofwel Heerle (Èrel). Klik hier voor de voorgaande delen en de overzichtskaart

Om te beginnen ga ik even terug naar voorouder Jacobus Govaertse (Jacob) Uijtdewilligen (*Heerle-Altena, West-Brabant, 15/12-1756, ✞ gemeente Bergen op Zoom, 22/8-1828, kwartierstaatnummer 474) uit dit eerdere artikel. Jacob blijkt een heuse grootgrondbezitter geweest te zijn. Op meerdere plekken rondom Heerle kwam ik land van hem tegen, maar ik blijf er wel bij dat hij woonde op de hoeve ‘de Agterste Kragge’ in de gemeente Bergen op Zoom, omdat ook in dit register bij hem “bouwman uit Bergen op Zoom” vermeld werd.

Jacobus Uijtdewilligen, bouwman uit Bergen op Zoom

de Hoge Braken

  • K115: bouwland
  • K116: bouwland
  • K127: bouwland
uijtdewilligenHeerle1

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Herel

  • K130: bouwland
  • K132: bouwland
  • K133: bouwland
  • K134: bouwland
  • K135: hakhout
  • K238: bouwland
  • K249: weiland
  • K250: huis, schuur en erf
  • K251: moestuin
  • K254: bouwland
uijtdewilligenHeerle2

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

uijtdewilligenHeerle3

In ‘t inzetje de huizen en de moestuin van Jacob tegenover de Sint-Gertrudiskerk van Heerle. (Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

De Mast

  • K300: bouwland
uijtdewilligenHeerle4

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

De Bameer

  • K327: huis en erf (”de grond, en Jan van Ekelen het getimmerde”)
  • K328: bouwland
  • K331: bouwland
uijtdewilligenHeerle5

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

165d rechts

Rood omlijnd de stukken grond die eigendom waren van Jacob, zover ik nu weet. De fletse rode lijn is de gemeentegrens tussen Bergen op Zoom en Wouw zoals in de atlas getekend is. Het lijkt erop dat de hoeve bij de Kragge in gebruik was door Jacob zelf, en de rest verhuurd of verpacht werd aan anderen. (Originele afbeelding: Historische Topografische Atlas Noord-Brabant 1836-1843, uitgeverij Nieuwland)

Even terugkijkend op het lapje K327. Daar werd in ‘t klein onderschreven dat de grond van Jacob Uijtdewilligen was, maar “het getimmerde” van ene Jan van Ekelen. Ik heb sterke vermoedens dat het hier gaat om zijn schoonzoon Jan (Jean) van Eekelen (*Essen, Antwerpen, België, 29/4-1790, ✞ Heerle, West-Brabant, 10/4-1881, kwartierstaatnummer 236), in 1814 getrouwd met zijn dochter Cornelia Uijtdewilligen. Hij zou dan misschien zijn eigen huis gebouwd hebben op grond van zijn schoonvader. 

eekelenvanj

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Belangrijk is dan wel om erbij te vermelden dat ik verderop in sectie K nóg een Jan van E(e)kelen tegenkwam, hier bouwman en uit Bergen op Zoom. Het kan hier om dezelfde persoon gaan, wiens grond dan ook nog dicht bij die van Jacob Uijtdewilligen lag, maar dan zou Jan van Eekelen niet in het huis op perceel K237 gewoond hebben, dat stond immers in de gemeente Wouw. 

Johannes van Eekelen, bouwman uit Bergen op Zoom

de Zomper

  • K381: bouwland
  • K382: bouwland
  • K383: weiland
eekelenvanj2

De akkers en ‘t weiland van Van Eekelen lagen tegen de oude weg naar Wouw aan, ter hoogte van de huidige afslag Heerle aan de A58. Dit kaartje is ongeveer naar het oosten gezien. (Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

eekelenvanj3

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

We gaan door naar ‘de weduwe van Antony Buijk’, Catharina Carpinckx (*Heerle-Hazelaar, West-Brabant, ✞ 24/3-1741, gemeente Wouw). Dit echtpaar komt voor in een stamboom die ik momenteel onderzoek. Antony was al in 1805 overleden. Deze grond in sectie K werd vermeld als haar eigendom:

de weduwe Antony Buijk, van op Herel

Herel

  • K172: bouwland
  • K173: huis en erf
  • K233: weiland
  • K234: huis en erf
  • K235: moestuin

De Mast

  • K261: huis, schuur en erf (”de grond, en Jan Suijkerbuijk het getimmerde)
  • K262: moestuin
  • K263: bouwland

Bij perceel K261 zien we hier hetzelfde als bij Jacob Uijtdewilligen en Jan van Ekelen: de grond was van de weduwe Buijk, en wat erop gebouwd was was eigendom van ene Jan Suijkerbuijk.

buijkA

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Tenslotte nog de grond van drie Van Beethovens in deze sectie. Het verband dat er mogelijk zou bestaan tussen deze familie in Wouw en de beroemde componist ga ik nog een keer natrekken. Voor dat artikel alvast op een rij wat ik over hen vond in ‘t kadaster.

Adriaan Beethoven, timmerman van op Herel

Herel

  • K140: huis, schuur en erf
  • K179: bouwland
  • K180: weiland
  • K181: bouwland
  • K182: weiland
  • K183: weiland

de weduwe Willem van Beethoven, van op Herel

Herel

  • K207: moestuin
  • K208: huis, schuur en erf

Joh.s  van Beethoventapper van op Herel

Herel

  • K252: huis, schuur en erf
  • K253: moestuin

De dokter op ‘de Groote Drol’ en hoveniers in sectie C

Sinds Watwaswaar per 1 januari dit jaar opgeheven is, staat er een hoop online op de website van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Voor deze serie duik ik in het kadaster over de periode 1811-1832. Welke grond bezaten mijn voorouders? Waar op die grond woonden zij (hoogstwaarschijnlijk)? Aan de hand van de topografische atlas 1836-1843 probeer ik ook uit te leggen wat de “aardrijkskundige context” was van deze grond. Vandaag deel 4 van deze serie: de gemeente Bergen op Zoom secties A & C: “den Drol”, omvat het Bergs deel van ‘t Laag, landgoed Jagersrust, een stuk van Vrederust en Buitenlust, en sectie C: “Hoge en Lage Meeren”, een toponiem dat we tegenwoordig nog kennen van ‘t industrieterrein, maar omvat ook de hele tegenwoordige wijk Meilust. Klik hier voor de voorgaande delen en de overzichtskaart

In sectie A geen directe voorouders van mij, maar ik ga wel even wat dieper in op scoutinglabelterrein Buitenlust (niét het landgoed Buitenlust, dat was veel groter en omvatte ‘t latere Vrederust in z’n geheel). In principe een bos met veldjes ingeklemd tussen Vrederust en de A4, maar wat was de vroegere functie van dit terrein?

buitenlust

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Deze uitsnede is dan wel naar ‘t westen gezien, maar ergens in deze bocht moet Buitenlust liggen. Dit is sectie A, blad 2. De grens ligt over de Oude Moerstraatsebaan, helemaal links nog net de contouren van Fort Moermont en rechtboven hoeve “de Grooten Drol”, de naamgever van sectie A.

165d rechts

Afbeelding: Historische Topografische Atlas Noord-Brabant 1836-1843, uitgeverij Nieuwland

Zul je net zien dat het stukje wat ik zoek over vier pagina’s verdeeld is. Bon, hierboven de situatie ergens tussen 1836 en 1843, zie helemaal linksonder. Het ziet ernaar uit dat Buitenlust deel uitmaakte van de grond die bij de hoeve Groote Drol hoorde. Op de kadasterkaart wordt de grond bij de Groote Drol, dat wil zeggen wat niet door wegen doorsneden wordt, aangeduid als “de Konynekooten”. In ‘t register vallen de nummer A326 t/m A361 daaronder. Bijna al het land was eigendom van ene Hans Hendrk. Frautel uit Bergen op Zoom. Hij deelde de grond op sommige plekken met de gemeente en de weduwe van Adriaan Wynen, maar ‘t grootste deel inclusief de hoeve zelf was zijn eigendom. Even gauw zoeken naar deze man levert een overlijdensakte van zijn vrouw Klasina Maria de Boet op, op 10 april 1825 te Bergen op Zoom. De aangifte werd gedaan door Daniël Lariviere, timmerman, en Bernardus Thilo, timmerman, beiden bekende van de overledene. Klasina was een dochter van Jan Jacob de Boet en Titsia van der Kreek. Haar man heette Hans Heinrich Frautel en was “Medecine Doctor” van beroep. Ervan uitgaande dat tweehonderd jaar geleden ook dokters nog geen hoeve beheerden voor de lol, zal Frautel de grond wel verhuurd of verpacht hebben. 

frautel

Afbeelding: RHC ‘t Markiezenhof

In sectie C kom ik een aantal bekende “stamvaders” van hoveniersfamilies tegen. Rond 1800 wordt voor ‘t eerst zichtbaar dat een aantal boerenfamilies rondom Berrege, de meesten uit Vlaanderen geëmigreerd in de 17e en 18e eeuw, een eigen, enigzins gesloten, beroepsgroep gaan vormen. Geen voorouder van mij, maar wel aanwezig in heel veel Bergse stambomen: Philippus Crusio (*Bergen op Zoom, 8/1-1756, ✞ aldaar, 7/1-1836). Hij was een kleinzoon van Philip Cruseau die in 1714 de familie uit Henegouwen naar Berrege bracht. Deze Philippus bezat bouwland (=landbouwgrond) aan de Kleine Melanen, vlak onder het land van buren en voorouders Johannes Stoffels en weduwe Cornelia Moerbeek, dat weer deel uitmaakte van de gemeente Halsteren. 

Philip Crusis uit Bergen op Zoom

  • “de Melanen”
  • C16: bouwland
  • C17: bouwland
  • C18: bouwland
  • C19: bouwland
  • C20: bouwland
crusio

Het groene bovenaan is de Kleine Melanen, naar het oosten gezien. Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Dan verder naar Aart Franken (*Bergen op Zoom, 30/9-1774, ✞ aldaar, 30 maart 1825). Ook geen voorouder, maar wel één van de stamvaders van de familie Franken. Hij was vernoemd naar de schoonvader van de man die in 1710 de familie naar Berrege bracht: Joannes Huijbrechtse (Jan) Franken. Aart bezat moestuin en weiland in “den Ouden Ketel”. ‘t Is wat lastig om dit op kaart weer te geven, maar deze grond lag aan een oude bocht in de Wouwschestraatweg, ter hoogte van de kruising met de Kastanjelaan.

Aart Franken, hovenier uit Bergen op Zoom

  • “den Ouden Ketel”
  • C278: weiland
  • C279: moestuin
franken

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed