Hageland, Moleneind, Hondseind

ossendrecht

Sinds Watwaswaar per 1 januari dit jaar opgeheven is, staat er een hoop online op de website van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Voor deze serie duik ik in het kadaster over de periode 1811-1832. Welke grond bezaten mijn voorouders? Waar op die grond woonden zij misschien? Aan de hand van de topografische atlas 1836-1843 probeer ik ook uit te leggen wat de “aardrijkskundige context” was van deze grond. Vandaag deel 12 van deze serie: Ossendrecht secties A t/m G: de hele gemeente OssendrechtKlik hier voor de voorgaande delen en de overzichtskaart

Over Brabantse Wal gesproken. U dacht toch niet dat ik Ossendrecht zou vergeten? Er is minder te vinden dan ik had verwacht wel. Dit artikel behandelt vooral sectie D. Sectie A, F en G zijn de polders, sectie B is Calfven, sectie C is de Groote Meer en sectie E het Hageland waar later in de 19e eeuw ‘n aantal van mijn Ossendrechtse voorouders woonden. In het bosgebied o.a. wederom de Bergse burgemeesters Cuypers en Vermeulen.

Beginnen we ook hier weer met de weduwe Adriaan van den Eijnde uit de artikelen over Hoogerheide en Woensdrecht. Zij bezat een stukje bos op het Moleneind binnen sectie D.

de weduwe Adriaan van den Eijnde, uit Ossendrecht

het Moleneind

  • D121: hakhout

ossendrecht2

paardekam

Verderop op ‘t Moleneind hadden twee directe voorouders een huis in bezit, de eerste Nicolaas Paardekam (*Ossendrecht, West-Brabant, 12/6-1772, ✞ aldaar, 4/11-1838, kwartierstaatnummer 206). 

Nicolaas Paardekam, arbeider uit Ossendrecht

het Moleneind

  • D127: tuin
  • D128: huis en erf

De tweede is Cornelis Adriaansen of Cornelius Adriaense (*Ossendrecht, West-Brabant, 27/6-1752, ✞ aldaar, 15/2-1832, kwartierstaatnummer 442 en de grootvader van Adriaan Adriaansen uit ‘t artikel over Woensdrecht). Hij was de buurman van Nicolaas Paardekam.

Cornelis Adriaansen, arbeider uit Ossendrecht

het Moleneind

  • D130: tuin
  • D131: huis en erf

Hoewel het Hageland sectie E genoemd werd in het kadaster, wordt de straat waaraan Nicolaas en Cornelius hun huis hadden wel Hageland genoemd anno 2016. In het kadaster werden zij tot sectie D gerekend en ‘Moleneind’, de straat die van ‘t dorp naar de Putseweg loopt, als toponiem gebruikt. Sterker nog, van beide heb ik een adres als zulks uit het oude bevolkingsregister: Nicolaas woonde op Hageland 179 in 1830 en 1832 en Cornelis op Hageland 181 in 1830. Waaruit ook af te leiden is dat beiden ook daadwerkelijk op dat adres woonden.

paardekam4

Inschrijving op de nummers 179 en 181. Op 178 woonde Cornelis’ dochter Petronella met haar echtgenoot Martien Buermans. (Afbeelding: Bevolkingsregister Ossendrecht 1830/RHC ‘t Markiezenhof)

paardekam2

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

paardekam3

De ligging van de twee huizen op de huidige kaart, ongeveer. Zie hoe de schuine lijnen ten westen van de straat (met o.a. een beek, de Vossenloop) overeenkomen met de kaart uit 1811. (Originele afbeelding: Google)

In het oude hart van het dorp was een vrij groot pand (met een vrij grote tuin) eigendom van mijn voorouder Pieter Jan van der Poel (*Woensdrecht, West-Brabant, 20/10-1787, ✞ Ossendrecht, West-Brabant, 12/10-1854, kwartierstaatnummer 102). Hij was een schoonzoon van Nicolaas Paardekam, hierboven vermeld. Van Pieter Jan is bekend dat hij herbergier was op Ossendrecht, en zijn adres in 1830: huis 60 ‘op ‘t dorp’. Gezien de grootte van zijn pand en de centrale ligging ervan kan ‘t volgens mij heel goed zijn dat dit ook zijn herberg was. 

Pieter Jan van der Poel, tapper uit Ossendrecht

het Dorp

  • D236: tuin
  • D237: huis en erf
poel

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.

Meer richting de Ossendrechtse Markt lagen huis en schuur van Jacobus Musters (*Ossendrecht, West-Brabant, 3/10-1759, ✞ aldaar, 6/3-1842, kwartierstaatnummer 424). 

Jacobus Musters, arbeider uit Ossendrecht

het Dorp

  • D296: huis en erf
  • D297: tuin
  • D298: schuur
mustersJ

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Achter de Markt lag het Hondseind, een gebied met wat verspreide huizen waar blijkbaar geen straat o.i.d. langsliep. Dit stukje Ossendrecht is nu bekend als ‘de Kuil’, mij bekend omdat mijn betovergrootvader daar woonde. De percelen van 1811 zijn tegenwoordig niet meer te herkennen. Vlak achter de Koningin Wilhelminastraat lag een flink stuk grond met ‘n huis en zelfs wat heide, eigendom van mijn voorouder Johannes Franciscus (Francus) Theuns (*Hoevenen-Ertbrand, Antwerpen, België, 17/9-1778, ✞ Ossendrecht, West-Brabant, 28/8-1828, kwartierstaatnummer 430).

Francis Theuns, arbeider uit Ossendrecht

het Honseint

  • D360: bouwland
  • D361: huis en erf
  • D362: heide
theunsF

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Op ‘t randje van de Brabantse Wal

woensdrecht 2

Sinds Watwaswaar per 1 januari dit jaar opgeheven is, staat er een hoop online op de website van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Voor deze serie duik ik in het kadaster over de periode 1811-1832. Welke grond bezaten mijn voorouders? Waar op die grond woonden zij misschien? Aan de hand van de topografische atlas 1836-1843 probeer ik ook uit te leggen wat de “aardrijkskundige context” was van deze grond. Vandaag deel 11 van deze serie: Woensdrecht secties A, E, F & G: de Zuidgeest, de polders en ‘t dorp Woensdrecht zelfKlik hier voor de voorgaande delen en de overzichtskaart

In de polders, secties E en F, niet veel te vinden. Deze waren vooral verdeeld over een paar families die er al lange tijd boerden. Op de Zuidgeest iets meer, maar ‘t viel toch wat tegen. Laten we beginnen met wat markante punten, van wie waren deze in de periode 1811-1832?

(Drie header-afbeeldingen: RHC ‘t Markiezenhof)

kraaijenberg

kraaijenberg2

Kaartje niet richting ‘t noorden gezien! (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Zoals hierboven te zien omvatte de Kraaijenberg de percelen A1 t/m A12. Het grootste deel was eigendom van de burgemeester van Halsteren, en een klein stukje van de eigenaar van Hildernisse.

Lauwrijs Testers of zijne erven, burgemeester uit Halsteren

  • A1: heide
  • A2: bouwland
  • A3: hakhout
  • A5: heide
  • A6: hakhout
  • A7: heide
  • A10: bouwland
  • A11: huis, schuur en erf
  • A12: bouwland

Imanuel Bosschaert, rentenier uit Antwerpen

  • A4: bouwland

Jan Baptist Lips, verver uit Bergen op Zoom

  • A8: heide
  • A9: hakhout

schaliehoef

schaliehoef2

Kaartje niet richting ‘t noorden gezien! (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Ook de Schaliehoeve lag binnen de gemeente Woensdrecht (zoek op Schaliehoef). Ze was eigendom van Gerard Groffen, afkomstig van de Zuidgeest.

Gerard Groffen, bouwman van de Zuidgeest

  • A51: huis, schuur en erf
hildernisse

Afbeelding: RHC ‘t Markiezenhof

hildernisse2

Links de Schelde, rechts de Brabantse Wal. Kaartje is naar ‘t noorden gezien. (Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

hildernisse1

Kaartje is ongeveer naar ‘t oosten gezien. (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

De vloedboerderij van Hildernisse op de Brabantse Wal tussen de Kraaijenberg en Lindonk is iets unieks. Een restant van een verdronken Zeeuws dorp aan de oostoever van de Schelde, waar ik al eerder over schreef. De boerderij en directe omgeving waren eigendom van een Antwerpse rentenier die ook een perceel bezat op de Kraaijenberg: E., Imanuel of Emanuël Bosschaert. De kans is klein dat hij Hildernisse ook zelf in gebruik had.

E./Emanuël Bosschaert, rentenier uit Antwerpen

  • A123: tuin
  • A124: bakhuis en erf
  • A492: huis, schuur en erf
  • A492a: tuin

Verder met de Zuidgeest. Burgemeester Cuypers uit ‘t deel over het Bergse bos bezat land op de Zuidgeest, ten westen van de Antwerpsestraatweg. Het gedeelte van de Zuidgeest waar hij grond had werd toen ‘de Muspot’ genoemd, en is niet toevallig de huidige locatie van landgoed Mattemburgh. Cuypers was namelijk de oprichter van Mattemburgh, vernoemd naar zijn vrouw. Het kadaster eindigt in 1832, in 1847 werd de villa gebouwd en een begin gemaakt met het landgoed. Misschien was Cuypers al op zoek naar een mooi plekje voor z’n plannen..

P.J. Cuypers uit Bergen op Zoom

de Muspot

  • A186: hakhout
  • A187: hakhout
cuypers

Richting ‘t oosten gezien. (Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Nog een burgemeester van de drie uit de omgeving van de Wildert: Johan Drabbe, of zijn erven althans. Hij bezat zover ik in sectie E kon zien aldaar maar vier percelen, dus dat hij aan de andere kant van de Huijbergsebaan, het Woensdrechtse deel, nog meer grond van de markies gekocht had is logisch.

Johan Drabbe of zijne erven, uit Bergen op Zoom

Zuidgeest

  • A288: weiland
  • A289: weiland
  • A290: weiland
  • A297: bouwland
  • A298: bouwland
  • A299: bouwland
  • A300: bouwland
  • A301: hakhout
  • A306: bouwland
  • A307: bouwland
  • A308: weiland
  • A309: weiland
  • A310: weiland
  • A314: bouwland
  • A315: bouwland

We blijven nog even in de buurt van het gebied uit ‘t artikel over de Wildert. Tegenover het stukje land wat ik daar behandelde, nog boven de Heimolen aan de Huijbergsebaan, bezat de weduwe van ene Jan Linders een huis met wat erf. Ze was de buurvrouw van voornoemde burgemeester Drabbe en ene Martinus Luijks, pastoor van Nispen. Van laatste vraag ik me af of hij de broer is van Francina Luykx, die met haar broer Martinus veel grond bezat in ‘t Bergse bos en in de binnenstad van Berrege.

lindersJ

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

de weduwe Jan Linders, uit Zuidgeest

Zuidgeest

  • A311: tuin
  • A312: huis, schuur en erf
  • A312a: huis
  • A313: tuin

Tweede vraag is: wie is deze Jan Linders? Ik heb twee van de drie ‘klassieke’ families Linders uit Bergen op Zoom e.o. onderzocht, maar bij niemand uit die families zijn er aanwijzingen dat hij op de Zuidgeest of op de Heimolen woonde. Een paar hele kleine mogelijkheden:

  • Het gaat om Adrienne Huijbregx, de weduwe van Joannes (Jean) Linders (*Woensdrecht, West-Brabant, 28/10-1764, ✞ Hoogerheide, West-Brabant, 15/2-1812, nummer LW 3-VI). Waarschijnlijk niet: Joannes overleed aan de weg naar Ossendrecht in Hoogerheide en hoewel het allebei in de gemeente Woensdrecht ligt, is dit wel een hele verre uithoek.
  • Het gaat om Christina van den Boom (*Bergen op Zoom, 29/5-1761, ✞ aldaar, 12/3-1830, kwartierstaatnummer 145), de weduwe van Joannes (Jan) Linders (*De Kladde, West-Brabant, 31/10-1759,✞ onbekend, ergens na 1830, kwartierstaatnummer 144 en nummer L2). Jan Linders was hovenier en woonde dus waarschijnlijk ergens rondom Bergen op Zoom, maar niets wijst op de Bergse buitenpoorterij (o.a. bij de dopen van hun kinderen), laat staan op de Woensdrechtse Zuidgeest. Daarbij had de familie duidelijke banden met Halsteren dus denk ik dat men ‘t eerder in die hoek moet zoeken.
  • Derde optie en ook ‘t meest waarschijnlijk: het gaat hier om iemand uit de ‘derde’ familie Linders.
lindersJ2

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Adrianus (Adriaan) van den Eijnden (*Middelbeers, Oost-Brabant, 13/3-1755, ✞ Ossendrecht, West-Brabant, 30/10-1822, nummer V136) kwam ik al eerder tegen in ‘t kadaster bij Hoogerheide. Hij bezat daar een weiland helemaal op ‘t randje van de Brabantse Wal. Niet ver daar vandaan, op ‘t dorp Woensdrecht had hij een huis, en in de nabijgelegen Prins Karelpolder bezat de smid nog een weiland wat akkers. De Prins Karelpolder is het polder gebied tussen de Brabantse Wal bij Woensdrecht en die bij Lindonk, ten noorden van het dorp. De grond van Adriaan lag aan de Langeweg die van ‘t dorp naar de Oude Zeeuwseweg loopt. Leuk is dat deze weg ook tweehonderd jaar geleden al Langeweg genoemd werd op de kaarten.

Adriaan van den Eijnden, smid uit Woensdrecht

Prins Karelpolder

  • G19: weiland
  • G27: bouwland

Woensdrecht

  • G438: tuin
  • G439: huis, schuur en erf
  • G501: bouwland
  • G502: tuin
  • G528: hakhout
  • G529: bouwland
eijnden

Originele afbeelding: Google.

In dezelfde Prins Karelpolder vond ik nog iemand uit ‘t artikel over Hoogerheide terug: Salomon Nathan Frank (*Stabroek, Antwerpen, België, 2/12-1796, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 9/2-1879). Zijn grond lag meer richting de afslag Hoogerheide aan de A58/A4.

Salomon Nathan Frank, koopman uit Hoogerheide

Prins Karelpolder

  • G93: bouwland
frank

Originele afbeelding: Google.

Bijna aanbeland bij ‘t dorp kom ik voor ‘t eerst directe voorouders tegen. Om te beginnen met Bartholomeus Linders (*Woensdrecht, West-Brabant, 11/10-1758, ✞ aldaar, 12/1-1842, kwartierstaatnummer 96 en nummer LW4). Hij bezat een huis met erf en ‘n tuin in een gebied genaamd ‘de Bosschen’ ten oosten van het dorp.

Bartholomeus Linders, arbeider uit Woensdrecht

de Bosschen

  • G207: huis en erf
  • G208: tuin
linders3

Originele afbeeldingen: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en Google.

Op het kaartje hierboven is rechtsonder ‘Nederheide’ te lezen. Onder het toponiem Neerheide wordt deze straat vermeld in het kadaster. De straat vormt nu de grens tussen Woensdrecht en Hoogerheide, maar ik weet niet of dit in 1811 ook al zo was. Aan die straat had Adriaan van Opdorp een huis, en ervan uitgaande dat men in die tijd pas op latere leeftijd grond in eigendom kreeg i.p.v. dit te huren of pachten, denk ik dat het hier gaat om mijn voorouder Adrianus (Adriaan) van Opdorp (*Essen-Wildert, Antwerpen, België, 5/5-1759, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 9/11-1837, kwartierstaatnummer 444). Ik wist reeds dat Adriaan bij zijn overlijden in 1837 woonde op het adres A40 te Woensdrecht, maar of dit hetzelfde huis betreft als perceel G306 weet ik niet zeker. Het huisnummer van dit perceel in 1849 weet ik wel, daarover verderop meer.

Adriaan van Opdorp, arbeider uit Woensdrecht

de Neerheide

  • G306: huis en erf
  • G307: tuin
opdorpvanA3

Originele afbeeldingen: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en Google.

De buurman links van Adriaan was zijn zoon Cornelis van Opdorp (*Woensdrecht, West-Brabant, 3/3-1795, ✞ aldaar, 17/8-1846, kwartierstaatnummer 222). Het toponiem van ‘t stuk waar zijn huis onder viel was net anders, maar de afstand is vrij klein. Het lijkt erop dat Cornelis zijn huis zelf bouwde, gezien de ‘a’ en ‘b’ achter het nummer van zijn perceel, en het huis lijkt later bijgetekend te zijn op de kaart.

Cornelis van Opdorp, uit Woensdrecht

de Molenakkers

  • G407a: bouwland
  • G407b: huis en erf
opdorpvanC

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Aanwijzingen dat de familie ook echt in hun huisjes woonde vond ik in ‘t bevolkingsregister van 1849. Van Anna Catharina Hendrickx (*Ekeren-Witven, Antwerpen, België, 2/2-1765, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 11/10-1852, kwartierstaatnummer 445) wist ik dat zij overleed op het adres A130. In 1849 stonden op dat adres ingeschreven Martien van Dijk (schoonzoon, *1809) met zijn vrouw Joanna van Opdorp (dochter, *1803), hun kinderen en Anna Catharina Hendrickx. Oma woonde dus in.

In huis A129, één ervoor, woonde toen Adriaan Adriaansen (*Ossendrecht, West-Brabant, 16/6 of 16/7-1821, ✞ Hoogerheide, West-Brabant, 18/2-1902, kwartierstaatnummer 110) en zijn vrouw Johanna van Opdorp (*Woensdrecht, West-Brabant, 1/4-1828, ✞ gemeente Woensdrecht, 23/2-1914, kwartierstaatnummer 111). Johanna was een dochter van Cornelis van Opdorp, de zoon van Adriaan en Anna Catharina, en de zwager van Martien van Dijk. Zij woonden op A129 met hun kinderen en met Anna Catharina Boogers (*Essen-Horendonk, Antwerpen, België, 15/11-1787, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 18/10-1850, kwartierstaatnummer 223). Anna Catharina was Johanna’s moeder, haar man Cornelis van Opdorp was reeds in 1846 overleden.

Op een rijtje: het oudste huis, rechts, had nummer G306 in het kadaster en was adres A130 in 1849. Daarin woonde Adriaan van Opdorp en later zijn schoonzoon Martien van Dijk en dochter Joanna. Het huis links daarnaast werd gebouwd door Adriaans zoon Cornelis. Het had nummer G407b in het kadaster en huisnummer A129 in 1849. Na de dood van Cornelis woonde er zijn schoonzoon Adriaan Adriaansen in met dochter Johanna. Leuk detail: hun dochter Nel Adriaansen, mijn bet-betovergrootmoeder, woonde dus ‘t eerste jaar van haar leven met oma, en de eerste drie jaar van haar leven met haar overgrootmoeder als buurvrouw..

opdorp

De situatie in 1849: de voorouders in een groen vakje woonden op A130/G306, die in een rood vakje op A129/G407b.

opdorp5

Afbeelding: Bevolkingsregister Woensdrecht 1849/RHC ‘t Markiezenhof

Aan de Woensdrechtse Dorpstraat had mijn voorouder Jan Baptist Mertens (hier vermeld als Martens, *Ekeren, Antwerpen, België, 1749 of 1750, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 14/8-1828, kwartierstaatnummer 156) zijn huis.

Jan Baptist Martens, arbeider uit Woensdrecht

Woensdrecht

  • G447: tuin
  • G448: huis en erf
martens

Het huis van Jan Baptist Mertens. Boven is de Stompe Toren te zien, met het kleinere kerkgebouwtje erachter. (Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Als laatste in dit rijtje gaan we nog iets verder de Dorpsstraat in, naar het kruispunt Dorpsstraat/Rijzendeweg. Twee huizen, een schuur en twee tuinen op die hoek waren eigendom van Adrianus (Adrjan) Linders (*Woensdrecht, West-Brabant, 18/11-1761, ✞ aldaar, 14/3-1843, nummer LW5), een broer van Bartholomeus Linders van eerder in dit artikel.

Adriaan Linders, arbeider uit Woensdrecht

Woensdrecht

  • G467: huis en erf
  • G468: tuin
  • G483: tuin
  • G483a: bouwland
  • G484: huis, schuur en erf
lindersA

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

lindersA2

Zicht op ‘de hoek van Adriaan Linders’ begin 20e eeuw. Beide kerktorens op deze ansichtkaart bestaan niet meer; de rechter moest nog gebouwd worden in de tijd van het kadaster. (Afbeelding: Hoogerheide en Woensdrecht in oude ansichten, H. Jacobs, L.W. Lijmbach, Europese Bibliotheek Zaltbommel)

Hoogerheide en Huijbergen

woensdrecht 2

Sinds Watwaswaar per 1 januari dit jaar opgeheven is, staat er een hoop online op de website van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Voor deze serie duik ik in het kadaster over de periode 1811-1832. Welke grond bezaten mijn voorouders? Waar op die grond woonden zij misschien? Aan de hand van de topografische atlas 1836-1843 probeer ik ook uit te leggen wat de “aardrijkskundige context” was van deze grond. Vandaag deel 10 van deze serie: Woensdrecht secties B, C en D en Huijbergen sectie A t/m C: Hoogerheide en HuijbergenKlik hier voor de voorgaande delen en de overzichtskaart

Volgorde:

  • Adriaan van den Eijnden, ‘Hoogerheidensche Laag’
  • Christiaan de Vos, Hoogerheide-dorp
  • Salomon Nathan Frank, Hoogerheide-dorp
  • de boerderij De Vos, Hoogerheide

Adrianus (Adriaan) van den Eijnden (*Middelbeers, Oost-Brabant, 13/3-1755, ✞ Ossendrecht, West-Brabant, 30/10-1822) komt voor in veel stambomen in de Zuidwesthoek. In mijn bestand heeft hij nummer V136. Adriaan was smid van beroep en werd vermeld als afkomstig van Woensdrecht. Eén bezit kwam ik tegen: een weiland genaamd D11 in het ‘Hoogerheidensche Laag’. Dit perceel lag dicht bij een plas óp de Brabantse Wal, in de buurt van ‘t Marktje bij Woensdrecht-dorp.

Adriaan van den Eijnden, smid uit Woensdrecht

’het Hoogerheidensche Laag’

  • D11: weiland
eijnden

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.

eijnden2

Originele afbeelding: Google.

vandeneijndenA vennetje

Het meertje waar Adriaan zijn weiland aan had is mogelijk hetzelfde als op deze foto uit een ansichtenboek. Het bijschrift luidt: “gaan we de Nieuweweg verder af dan komt men achter het monument om op de doodlopende straat Het Marktje. Op het einde van deze weg lag tegenover nummer 57 tot 1945 het mooie diepe ven “De Weel”. Dit ven is in dat jaar gedempt met het puin van door oorlogsgeweld verwoeste woningen. Rond “de Weel” speelt de legende van “de Snoek met het Gareeltje”. Deze naam leeft voort in de carnavalsvereniging “De Snoeken”. (Afbeelding: Hoogerheide en Woensdrecht in oude ansichten, H. Jacobs, L.W. Lijmbach, Europese Bibliotheek Zaltbommel)

Gaan we door met Christiaan de Vos (*Woensdrecht, West-Brabant, 1782, ✞ Woensdrecht of Hoogerheide, West-Brabant, 17/11-1838), broer van Jacobus de Vos uit mijn artikel over Putte. Ik probeer al een tijdje de familie de Vos te plaatsen in de Zuidwesthoek; deze Christiaan woonde aan de weg naar Ossendrecht. Bij de geboorte van zijn zoon Corneille in 1813 worden hij en zijn vrouw Veronica Rommers vermeld als woonachtig te Hoogerheide, dus dit zou goed kunnen kloppen.

Christiaan de Vos, kleermaker uit Hoogerheide

Hoogerheiden

  • D213: tuin
  • D214: huis en erf
devosc

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.

Net iets daarboven lagen percelen D209 en D210. De eigenaar van deze grond viel me op, omdat ik de familie eerder tegenkwam in het boek ‘Hoogerheide en Woensdrecht, toen en nu’, van dhr. Moors. Het gaat hier om een familie van veehandelaren, die zover ik weet de enige joden waren in de 19e-eeuwse Zuidwesthoek (let op! ik ben hier wel wat afgedwaald van het kadaster merkte ik achteraf).

Salomon Nathan Frank, uit Hoogerheide

Hoogerheiden

  • D209: tuin
  • D210: huis en erf

Wat ik vooral zag toen ik eerder werkte met joodse stambomen was dat zij vooral eind 18e eeuw vanuit het huidige Duitsland naar de Nederlanden kwamen, of ze nu naar Amsterdam, Eindhoven of Hoogerheide terecht gingen. Dat is voor deze familie in ieder geval wel zo. Beginnen we met Lazarus Levi (aangenomen naam Van Broek), geboren rond 1730 in Wallhausen bij Kreuznach (Rijnland-Palts, Duitsland) en zijn vrouw Elisabeth Salomon. Zij kregen een aantal kinderen die in de hele regio terug te vinden zijn (bron: hoofdzakelijk de stamboom Goudsmit).

  • Isaac Lazarus van Broek (*Wallhausen, Duitsland, 1755, ✞ Breda, West-Brabant, 10/12-1823), kwam terecht in Zundert.
  • Sara Lazarus van Broek (*Wallhausen, Duitsland, 1756, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 4/10-1840), kwam terecht in Woensdrecht of Hoogerheide, zie verder in onderstaande alinea.
  • Schoontje Lazarus van Broek (*Wallhausen, Duitsland, 1761, ✞ Zandvliet, Antwerpen, België, 8/10-1835). Zij trouwde met de Zandvlietse slager Gerrit Jacobs en overleed te Zandvliet in 1835.
  • Levi Lazarus van Broek (*Wallhausen, Duitsland, 1762, ✞ Scherpenisse, Tholen, Zeeland, 25/4-1831), kwam terecht in Scherpenisse en was daar koopman en ‘vleeschhouwer’.
  • Salomon Lazarus van Broek (*Wallhausen, Duitsland, 1764, ✞ Bergen op Zoom, 6/2-1853), huwde een joodse vrouw uit Bladel en kwam terecht in Bergen op Zoom. Hij was koopman, en grondeigenaar, want ik ben hem als zodanig tegengekomen in dit deel van ‘t kadaster te Woensdrecht en meermaals te Halsteren.

Zoals gezegd gaan we verder met Sara Lazarus van Broek. Zij trouwde met Nathan Salomon Frank (*’Frankenland’, ergens in Duitsland, rond 1759, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 10/8-1847). Van beiden is dus te Woensdrecht een overlijdensakte te vinden. Nathan was rentenier bij zijn overlijden, en het ‘Frankenland’ als plaats van geboorte is ook uit die akte afkomstig. Sara was rentenierster bij haar overlijden, en bij haar overlijden werd niet Wallhausen maar Wiesbaden als plaats van geboorte opgegeven, wat niet heel vreemd is, aangezien ‘t veel grotere Wiesbaden op een kleine vijftig kilometer van Wallhausen ligt.

frank

De overlijdensakte van Nathan Salomon Frank, 1840. De aangifte werd gedaan door zijn twee zoons. (Afbeelding: RHC ‘t Markiezenhof)

Er zijn twee zoons bekend van het echtpaar, waaruit ook blijkt dat ze een tijdje te Stabroek gewoond hebben. Zoon Salomon Nathan Frank werd op 2 december 1796 aldaar geboren. Hij trouwde op 23 juli 1818 te Bergen op Zoom met zijn nicht Elisabeth of Isabella Salomon van Broek, dochter van oom Salomon Lazarus van Broek uit ‘t rijtje hierboven. Salomon Nathan Frank was koopman en winkelier en overleed op 9 februari 1879 te Woensdrecht. Hij is degene die in het kadaster vermeld wordt, óf misschien zijn vader, maar dan werd diens naam verkeerd geschreven/omgedraaid.

De andere zoon, niet vermeld in de stamboom Goudsmit, was Levi Salemon Frank, geboren in de gemeente Woensdrecht rond 1820 (geen geboorteakte gevonden), aldaar overleden op 6 april 1885. Hij was veehandelaar en bleef hoogstwaarschijnlijk ongehuwd. En hij is degene die voorkomt in het boek van Marcel Moors.

frank2

Afbeelding: ‘Hoogerheide en Woensdrecht, toen en nu’, M. Moors, uitgeverij Van Geyt Productions.

De het bijschrift bij deze foto luidt: “Het woonhuis van slager Jac. Theuns en zijn vrouw Verhaert stond aan de Ossendrechtseweg vanaf de Putseweg het derde huis links. Daarvoor woonde hier de Joodse veehandelaar Levi Salomon Franck. Slager Theuns had 12 kinderen en was acht jaar slager geweest in Antwerpen. Na Theuns kwam de limonadefabrikant Leon Snepvangers hier wonen.” En wat blijkt, als we naar het kadaster kijken? Het ‘derde huis links aan de Ossendrechtseweg vanaf de Putsweg’, op de foto hierboven afgebeeld, ís perceel D209. Oftewel, voor dat Levi Salomon Frank erin woonde was het pand eigendom van zijn broer, óf van zijn vader. 

Als laatste even naar de boerderij van mijn betovergrootouders Fons de Dooij en Cornelia de Vos (zie kwartierstaatnummers 26 en 27). Deze lag aan de Huijbergsebaan te Hoogerheide, en ik probeer te achterhalen hoe oud dit huisje was en hoe lang ze in bezit van de familie de Vos was. Twee percelen aan de Huijbergsebaan zouden de locatie van dit huisje kunnen zijn: D254 en D261. Beide percelen worden in de lijst van eigenaren aangegeven als ‘s Rijks domein’. Van D261 werd gezegd dat het bouwland was, maar aan de straatkant is toch duidelijk bebouwing te zien. En waarom was er daar bouwland in eigendom van de overheid? Wordt ongetwijfeld vervolgd..

devos-kadaster

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.