Betovergrootooms- en tantes

Op zoek naar een portret van mijn laatste betovergrootouders waar ik nog geen foto van vond, maakte ik van de familie Van den Boom een klein overzichtje van broers en zussen. Om eens op internet naar een naast familielid te zoeken. Gaandeweg besefte ik dat het zoeken naar broers en zussen van betovergrootouders eigenlijk best wel interessante achtergronden geeft, en heb ik ‘t onderzoek wat uitgebreid. Maar: hoe noem je deze familiebanden eigenlijk? Zijn ze mijn betovergrootooms- en tantes? Of oud-oud-ooms en oud-oud-tantes? Geen idee. Maar het blijft, relatief, nabije familie. Een overzicht van hen vindt u op de kwartierstaatpagina van mijn oudouders (generatie 6), in de stambomen Bernaards, Linders en Linders, en hieronder. Interessant, nietwaar?

  • Jacoba Antonissen-Linders (*Bergen op Zoom, 1867, aldaar, 1946)
  • Johanna Maria Appels-Musters (*Bergen op Zoom, 1881)
  • Pieternella Johanna Bakx-Musters (*Bergen op Zoom, 1888)
  • Johanna de Beer-Bernaards (*Bergen op Zoom, 1896, Tilburg, 1945)
  • Catharina Geertruida Bernaards (*Bergen op Zoom, 1883, aldaar, 1890)
  • Jacobus Bernaards (*Bergen op Zoom, 1882, aldaar, 1882)
  • Jacobus Bernaards (*Bergen op Zoom, 1890, aldaar, 1959)
  • Johannes (Jan) Bernaards (*Bergen op Zoom, 1878, aldaar, 1950)
  • Marinus Bernardus (Merijn) Bernaards (*Bergen op Zoom, 1892)
  • Wilhelmus (Willem) Bernaards (*Bergen op Zoom, 1884, Valkenswaard, 1958)
  • Johanna Catharina Bogers-van Dijke (*Ossendrecht, 1902, aldaar, 1983)
  • Cornelia van den Boogaard-Jonkers (*Halsteren, 1888)
  • Anna van den Boom (*Bergen op Zoom, 1879, aldaar, 1879)
  • Cornelis van den Boom (*Bergen op Zoom, 1872, aldaar, 1872)
  • Cornelis Johannes van den Boom (*Bergen op Zoom, 1876, aldaar, 1954)
  • Daniel van den Boom (*Bergen op Zoom, 1891, aldaar, 1892)
  • Elisabeth van den Boom (*Bergen op Zoom, 1889, aldaar, 1915)
  • Franciscus van den Boom (*Bergen op Zoom, 1879, aldaar, 1880)
  • Johanna van den Boom (*Bergen op Zoom, 1887, aldaar, 1888)
  • Johanna van den Boom (*Bergen op Zoom, 1894)
  • Johannes van den Boom (*Bergen op Zoom, 1883, aldaar, 1884)
  • Willem van den Boom (*Bergen op Zoom, 1880, aldaar, 1958)
  • Cornelia Maria Bruijs-Withagen (*Bergen op Zoom, 1875)
  • Mathilda Helena Dierikx-Huijps (*gem. Woensdrecht, 1883)
  • Antonetta Dongelmans-Bernaards (*Bergen op Zoom, 1887, Rotterdam, 1933)
  • Aloysia Anna Cornelia van Dijke (*Ossendrecht, 1898, aldaar, 1899)
  • Cornelis Aloijsius van Dijke (*Ossendrecht, 1894, aldaar, 1985)
  • Gerardus Marinus van Dijke (*Ossendrecht, 1891, aldaar, 1973)
  • Josephus van Dijke (*Ossendrecht, 1892, aldaar, 1977)
  • Petrus Johannes van Dijke (*Ossendrecht, 1895, Geleen, 1967)
  • Catharina Maria van Eekeren-Withagen (*Bergen op Zoom, 1892, aldaar, 1935)
  • Johanna Elst-Bernaards (*Bergen op Zoom, 1888)
  • Petronella Maria Elzakkers-Withagen (*Bergen op Zoom, 1884, aldaar, 1931)
  • Franciscus Maria Eijsermans (*Bergen op Zoom, 1877)
  • Johannes Eijsermans (*Wouw, 1866)
  • Adriana Franken (*Bergen op Zoom, 1880, aldaar, 1880)
  • Arnoldus Franken (*Bergen op Zoom, 1862, aldaar, 1934)
  • Cornelia Franken (*Bergen op Zoom, 1866, aldaar, 1866)
  • Johanna Franken (*Bergen op Zoom, 1894)
  • Johannes Franken (*Bergen op Zoom, 1865, aldaar, 1865)
  • Laurentius Franken (*Bergen op Zoom, 1859, aldaar, 1918)
  • Maria Franken (*Bergen op Zoom, 1868, aldaar, 1871)
  • Petronella Franken (*Bergen op Zoom, 1861, aldaar, 1861)
  • Petrus Nuijten (*Bergen op Zoom, 1898, aldaar, 1918)
  • Petrus Martinus Franken (*Bergen op Zoom, 1872, aldaar, 1872)
  • Theodorus Franken (*Bergen op Zoom, 1863, aldaar, 1864)
  • Theodorus Franken (*Bergen op Zoom, 1867, aldaar, 1867)
  • Cornelia Franken-van den Boom (*Bergen op Zoom, 1886)
  • Adriana Franken-Eijzermans (*Bergen op Zoom, 1881)
  • Cornelia Wilhelmina Franken-Musters (*Bergen op Zoom, 1874, Bergen op Zoom, 1947)
  • Jacoba van Geel-Eijzermans (*Bergen op Zoom, 1884)
  • Catharina Maria Giebelen-Bernaards (*Bergen op Zoom, 1894, Swalmen, 1917)
  • Antonetta Hagenaars-Franken (*Bergen op Zoom, 1877, aldaar, 1955)
  • Elisabeth Hagenaars-Franken (*Bergen op Zoom, 1871, aldaar, 1955)
  • Johanna Cornelia Hopmans-Stok (*Wouw, 1870, Bergen op Zoom, 1941)
  • Maria Cornelia (Marie) Huijbers-Bernaards (*Bergen op Zoom, 1898)
  • Maria Johanna Huijgens-Musters (*Bergen op Zoom, 1879)
  • Alphonsus Huijps (*gem. Woensdrecht, 1886, aldaar, 1968)
  • Petrus Huijps (*gem. Woensdrecht, 1888, aldaar, 1889)
  • Anna Elisabeth van Kempen-Kerbusch (*Bergen op Zoom, 1879, aldaar, 1949)
  • Johanna Pieternella Hazen-Withagen (*Bergen op Zoom, 1890, aldaar, 1919)
  • Josina Agatha Hijmering-Kerbusch (*Bergen op Zoom, 1876, 1953)
  • Johanna Jaspers-Linders (*gem. Woensdrecht, 1875, Roosendaal, 1969)
  • Johanna Jochems-Eijsermans (*Bergen op Zoom, 1879)
  • Cornelia Jonkers (*Halsteren, 1883, aldaar, 1886)
  • Elisabeth Maria Jonkers (*Halsteren, 1894, aldaar, 1895)
  • Joanna Jonkers (*Halsteren, 1878, aldaar, 1897)
  • Maria Catharina Jonkers (*Halsteren, 1880, aldaar, 1898)
  • Adrianus Richard (Janus) Kerbusch (*Bergen op Zoom, 1890)
  • Dirk Hendrikus Kerbusch (*Bergen op Zoom, 1875, aldaar, 1875)
  • Eduard Hubertus Kerbusch (*Bergen op Zoom, 1892, aldaar, 1974)
  • Franciscus Jacobus Kerbusch (*Bergen op Zoom, 1895, Rotterdam, 1963)
  • Frederika Johanna Kerbusch (*Bergen op Zoom, 1898, aldaar, 1899)
  • Geertruida Hendrika Kerbusch (*Bergen op Zoom, 1877, aldaar, 1878)
  • Geertruida Hubertina Kerbusch (*Bergen op Zoom, 1881, aldaar, 1886)
  • Maria Kerbusch (*Bergen op Zoom, 1867 aldaar, 1947)
  • Geertruida Hubertina Kersten-Kerbusch (*Bergen op Zoom, 1887, Nijmegen, 1953 of 1961)
  • Hendrik Johannes van den Kieboom (*Halsteren, 1884, aldaar, 1884)
  • Johannes Marinus van den Kieboom (*Halsteren, 1889)
  • Marinus Jacobus van den Kieboom (*Halsteren, 1892, aldaar, 1892)
  • Marinus Johannes van den Kieboom (*Halsteren, 1896, aldaar, 1896)
  • Marijnus Johannes van den Kieboom (*Halsteren, 1899)
  • Petrus Jacobus van den Kieboom (*Halsteren, 1884, Bergen op Zoom, 1943)
  • Cornelia Klaassen-Eijzermans (*Bergen op Zoom, 1889)
  • Antonius Knoet (*Bergen op Zoom, 1884, aldaar, 1884)
  • Hendricus Wilhelmus Knoet (*Bergen op Zoom, 1881, aldaar, 1935)
  • Antoinetta Petronella Koolen-van Dijke (*Ossendrecht, 1900, aldaar, 1937)
  • Anna Cornelia Krijntjes-Linders (*gem. Woensdrecht, 1870)
  • Maria Langenberg-Withagen (*Bergen op Zoom, 1880)
  • Adrianus Linders (*gem. Woensdrecht, 1866, Vught, 1942)
  • Adrianus Linders (*Bergen op Zoom, 1869, 1869)
  • Cornelis Linders (*gem. Woensdrecht, 1865, Rotterdam, rond 1947)
  • Elisabeth Linders (*Bergen op Zoom, 1857, 1857)
  • Geertruda Linders (*Bergen op Zoom, 1861, 1865)
  • Jacoba Linders (*Bergen op Zoom, 1858, 1860)
  • Jacobus Linders (*Bergen op Zoom, 1877)
  • Johannes Linders (*Bergen op Zoom, 1865, aldaar, 1938)
  • Reinier Linders (*Bergen op Zoom, 1864, aldaar, 1934)
  • Willem Linders (*gem. Woensdrecht, 1881, aldaar, 1972)
  • Geertrui van Loenhout-Linders (*Bergen op Zoom, 1871, aldaar, 1939)
  • Adriana Cornelia Luijkx-Jonkers (*Halsteren, 1891)
  • Catharina Louisa Machielsen-de Vos (*gem. Woensdrecht, 1878 Roosendaal, 1960)
  • Maria Sophia Machielsen-de Vos (*gem. Woensdrecht, 1882)
  • Anthonetta de Moor-de Vos (*gem. Woensdrecht, 1886 Rotterdam, vóór 20/3-1929)
  • Sophia Catharina Musters-Huyps (*gem. Woensdrecht, 1880, Tilburg, 1931)
  • Jacobus Antonius Nuijten (*Bergen op Zoom, 1887)
  • Johannes Nuijten (*Bergen op Zoom, 1890)
  • Catharina Petronella Nuijten-Musters (*Bergen op Zoom, 1884)
  • Catharina Johanna van Overveld-Jonkers (*Halsteren, 1881)
  • Adriana Elisabeth Rijlaarsdam-Kerbusch (*Bergen op Zoom, 1884, Leiden, 1913)
  • Geertruida Sneller-Knoet (*Bergen op Zoom, 1888, aldaar, 1953)
  • Cornelia Spijkstra-Knoet (*Bergen op Zoom, 1892, 1966)
  • Cornelis Stok (*Wouw, 1868, aldaar, 1869)
  • Jacobus Stok (*Wouw, 1871, Bergen op Zoom, 1930)
  • Johannes Stok (*Termunten, 1875, Wouw, 1875)
  • Petrus Johannes Stok (*Wouw, 1873, aldaar, 1874)
  • Maria Taheij-Linders (*Bergen op Zoom, 1873, aldaar, 1953)
  • Pieternella Maria (Nel) Tax-Bernaards (*Bergen op Zoom, 1880, aldaar, 1957)
  • Johanna Tax-van den Boom (*Bergen op Zoom, 1875, Vlissingen, 1956)
  • Maria Cornelia Tebbens-Knoet (*Bergen op Zoom, 1885, aldaar, 1962 of 1965)
  • Cornelia van Tilborg-Franken (*Bergen op Zoom, 1896)
  • Petronella Timmermans-Franken (*Bergen op Zoom, 1874, aldaar, 1938)
  • Johanna de Vos (*gem. Woensdrecht, 1888, aldaar, 1888)
  • Johannes Baptist de Vos (*Wassenaar, 1873 gem. Woensdrecht, 1956)
  • Julia Paulina de Vos (*gem. Woensdrecht, 1880 aldaar, 1896)
  • Ludovicus Johannes de Vos (*gem. Woensdrecht, 1877 aldaar, 1959)
  • Petrus Johannes de Vos (*gem. Woensdrecht, 1878 aldaar, 1884)
  • Adriana Withagen (*Bergen op Zoom, 1878, aldaar, 1905)
  • Helena Withagen (*Bergen op Zoom, 1888, aldaar, 1909)
  • Johannes Godefridus Withagen (*Bergen op Zoom, 1883, aldaar, 1906)
  • Leonardus Marinus Withagen (*Bergen op Zoom, 1881, aldaar, 1884)
  • Petrus Paulus Withagen (*Bergen op Zoom, 1876, aldaar, 1910)
  • Waltherus (Walter) Withagen (*Bergen op Zoom, 1886, Sherburne, Minnesota, 1940)
  • Isabella Helena Withagen-Musters (*Bergen op Zoom, 1876, Bergen op Zoom, 1944)
  • Elisabeth van den Wijngaert-Knoet (*Bergen op Zoom, 1877 aldaar, 1958)

Op ‘t randje van de Brabantse Wal

woensdrecht 2

Sinds Watwaswaar per 1 januari dit jaar opgeheven is, staat er een hoop online op de website van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Voor deze serie duik ik in het kadaster over de periode 1811-1832. Welke grond bezaten mijn voorouders? Waar op die grond woonden zij misschien? Aan de hand van de topografische atlas 1836-1843 probeer ik ook uit te leggen wat de “aardrijkskundige context” was van deze grond. Vandaag deel 11 van deze serie: Woensdrecht secties A, E, F & G: de Zuidgeest, de polders en ‘t dorp Woensdrecht zelfKlik hier voor de voorgaande delen en de overzichtskaart

In de polders, secties E en F, niet veel te vinden. Deze waren vooral verdeeld over een paar families die er al lange tijd boerden. Op de Zuidgeest iets meer, maar ‘t viel toch wat tegen. Laten we beginnen met wat markante punten, van wie waren deze in de periode 1811-1832?

(Drie header-afbeeldingen: RHC ‘t Markiezenhof)

kraaijenberg

kraaijenberg2

Kaartje niet richting ‘t noorden gezien! (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Zoals hierboven te zien omvatte de Kraaijenberg de percelen A1 t/m A12. Het grootste deel was eigendom van de burgemeester van Halsteren, en een klein stukje van de eigenaar van Hildernisse.

Lauwrijs Testers of zijne erven, burgemeester uit Halsteren

  • A1: heide
  • A2: bouwland
  • A3: hakhout
  • A5: heide
  • A6: hakhout
  • A7: heide
  • A10: bouwland
  • A11: huis, schuur en erf
  • A12: bouwland

Imanuel Bosschaert, rentenier uit Antwerpen

  • A4: bouwland

Jan Baptist Lips, verver uit Bergen op Zoom

  • A8: heide
  • A9: hakhout

schaliehoef

schaliehoef2

Kaartje niet richting ‘t noorden gezien! (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Ook de Schaliehoeve lag binnen de gemeente Woensdrecht (zoek op Schaliehoef). Ze was eigendom van Gerard Groffen, afkomstig van de Zuidgeest.

Gerard Groffen, bouwman van de Zuidgeest

  • A51: huis, schuur en erf
hildernisse

Afbeelding: RHC ‘t Markiezenhof

hildernisse2

Links de Schelde, rechts de Brabantse Wal. Kaartje is naar ‘t noorden gezien. (Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

hildernisse1

Kaartje is ongeveer naar ‘t oosten gezien. (Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

De vloedboerderij van Hildernisse op de Brabantse Wal tussen de Kraaijenberg en Lindonk is iets unieks. Een restant van een verdronken Zeeuws dorp aan de oostoever van de Schelde, waar ik al eerder over schreef. De boerderij en directe omgeving waren eigendom van een Antwerpse rentenier die ook een perceel bezat op de Kraaijenberg: E., Imanuel of Emanuël Bosschaert. De kans is klein dat hij Hildernisse ook zelf in gebruik had.

E./Emanuël Bosschaert, rentenier uit Antwerpen

  • A123: tuin
  • A124: bakhuis en erf
  • A492: huis, schuur en erf
  • A492a: tuin

Verder met de Zuidgeest. Burgemeester Cuypers uit ‘t deel over het Bergse bos bezat land op de Zuidgeest, ten westen van de Antwerpsestraatweg. Het gedeelte van de Zuidgeest waar hij grond had werd toen ‘de Muspot’ genoemd, en is niet toevallig de huidige locatie van landgoed Mattemburgh. Cuypers was namelijk de oprichter van Mattemburgh, vernoemd naar zijn vrouw. Het kadaster eindigt in 1832, in 1847 werd de villa gebouwd en een begin gemaakt met het landgoed. Misschien was Cuypers al op zoek naar een mooi plekje voor z’n plannen..

P.J. Cuypers uit Bergen op Zoom

de Muspot

  • A186: hakhout
  • A187: hakhout
cuypers

Richting ‘t oosten gezien. (Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Nog een burgemeester van de drie uit de omgeving van de Wildert: Johan Drabbe, of zijn erven althans. Hij bezat zover ik in sectie E kon zien aldaar maar vier percelen, dus dat hij aan de andere kant van de Huijbergsebaan, het Woensdrechtse deel, nog meer grond van de markies gekocht had is logisch.

Johan Drabbe of zijne erven, uit Bergen op Zoom

Zuidgeest

  • A288: weiland
  • A289: weiland
  • A290: weiland
  • A297: bouwland
  • A298: bouwland
  • A299: bouwland
  • A300: bouwland
  • A301: hakhout
  • A306: bouwland
  • A307: bouwland
  • A308: weiland
  • A309: weiland
  • A310: weiland
  • A314: bouwland
  • A315: bouwland

We blijven nog even in de buurt van het gebied uit ‘t artikel over de Wildert. Tegenover het stukje land wat ik daar behandelde, nog boven de Heimolen aan de Huijbergsebaan, bezat de weduwe van ene Jan Linders een huis met wat erf. Ze was de buurvrouw van voornoemde burgemeester Drabbe en ene Martinus Luijks, pastoor van Nispen. Van laatste vraag ik me af of hij de broer is van Francina Luykx, die met haar broer Martinus veel grond bezat in ‘t Bergse bos en in de binnenstad van Berrege.

lindersJ

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

de weduwe Jan Linders, uit Zuidgeest

Zuidgeest

  • A311: tuin
  • A312: huis, schuur en erf
  • A312a: huis
  • A313: tuin

Tweede vraag is: wie is deze Jan Linders? Ik heb twee van de drie ‘klassieke’ families Linders uit Bergen op Zoom e.o. onderzocht, maar bij niemand uit die families zijn er aanwijzingen dat hij op de Zuidgeest of op de Heimolen woonde. Een paar hele kleine mogelijkheden:

  • Het gaat om Adrienne Huijbregx, de weduwe van Joannes (Jean) Linders (*Woensdrecht, West-Brabant, 28/10-1764, ✞ Hoogerheide, West-Brabant, 15/2-1812, nummer LW 3-VI). Waarschijnlijk niet: Joannes overleed aan de weg naar Ossendrecht in Hoogerheide en hoewel het allebei in de gemeente Woensdrecht ligt, is dit wel een hele verre uithoek.
  • Het gaat om Christina van den Boom (*Bergen op Zoom, 29/5-1761, ✞ aldaar, 12/3-1830, kwartierstaatnummer 145), de weduwe van Joannes (Jan) Linders (*De Kladde, West-Brabant, 31/10-1759,✞ onbekend, ergens na 1830, kwartierstaatnummer 144 en nummer L2). Jan Linders was hovenier en woonde dus waarschijnlijk ergens rondom Bergen op Zoom, maar niets wijst op de Bergse buitenpoorterij (o.a. bij de dopen van hun kinderen), laat staan op de Woensdrechtse Zuidgeest. Daarbij had de familie duidelijke banden met Halsteren dus denk ik dat men ‘t eerder in die hoek moet zoeken.
  • Derde optie en ook ‘t meest waarschijnlijk: het gaat hier om iemand uit de ‘derde’ familie Linders.
lindersJ2

Afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Adrianus (Adriaan) van den Eijnden (*Middelbeers, Oost-Brabant, 13/3-1755, ✞ Ossendrecht, West-Brabant, 30/10-1822, nummer V136) kwam ik al eerder tegen in ‘t kadaster bij Hoogerheide. Hij bezat daar een weiland helemaal op ‘t randje van de Brabantse Wal. Niet ver daar vandaan, op ‘t dorp Woensdrecht had hij een huis, en in de nabijgelegen Prins Karelpolder bezat de smid nog een weiland wat akkers. De Prins Karelpolder is het polder gebied tussen de Brabantse Wal bij Woensdrecht en die bij Lindonk, ten noorden van het dorp. De grond van Adriaan lag aan de Langeweg die van ‘t dorp naar de Oude Zeeuwseweg loopt. Leuk is dat deze weg ook tweehonderd jaar geleden al Langeweg genoemd werd op de kaarten.

Adriaan van den Eijnden, smid uit Woensdrecht

Prins Karelpolder

  • G19: weiland
  • G27: bouwland

Woensdrecht

  • G438: tuin
  • G439: huis, schuur en erf
  • G501: bouwland
  • G502: tuin
  • G528: hakhout
  • G529: bouwland
eijnden

Originele afbeelding: Google.

In dezelfde Prins Karelpolder vond ik nog iemand uit ‘t artikel over Hoogerheide terug: Salomon Nathan Frank (*Stabroek, Antwerpen, België, 2/12-1796, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 9/2-1879). Zijn grond lag meer richting de afslag Hoogerheide aan de A58/A4.

Salomon Nathan Frank, koopman uit Hoogerheide

Prins Karelpolder

  • G93: bouwland
frank

Originele afbeelding: Google.

Bijna aanbeland bij ‘t dorp kom ik voor ‘t eerst directe voorouders tegen. Om te beginnen met Bartholomeus Linders (*Woensdrecht, West-Brabant, 11/10-1758, ✞ aldaar, 12/1-1842, kwartierstaatnummer 96 en nummer LW4). Hij bezat een huis met erf en ‘n tuin in een gebied genaamd ‘de Bosschen’ ten oosten van het dorp.

Bartholomeus Linders, arbeider uit Woensdrecht

de Bosschen

  • G207: huis en erf
  • G208: tuin
linders3

Originele afbeeldingen: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en Google.

Op het kaartje hierboven is rechtsonder ‘Nederheide’ te lezen. Onder het toponiem Neerheide wordt deze straat vermeld in het kadaster. De straat vormt nu de grens tussen Woensdrecht en Hoogerheide, maar ik weet niet of dit in 1811 ook al zo was. Aan die straat had Adriaan van Opdorp een huis, en ervan uitgaande dat men in die tijd pas op latere leeftijd grond in eigendom kreeg i.p.v. dit te huren of pachten, denk ik dat het hier gaat om mijn voorouder Adrianus (Adriaan) van Opdorp (*Essen-Wildert, Antwerpen, België, 5/5-1759, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 9/11-1837, kwartierstaatnummer 444). Ik wist reeds dat Adriaan bij zijn overlijden in 1837 woonde op het adres A40 te Woensdrecht, maar of dit hetzelfde huis betreft als perceel G306 weet ik niet zeker. Het huisnummer van dit perceel in 1849 weet ik wel, daarover verderop meer.

Adriaan van Opdorp, arbeider uit Woensdrecht

de Neerheide

  • G306: huis en erf
  • G307: tuin
opdorpvanA3

Originele afbeeldingen: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en Google.

De buurman links van Adriaan was zijn zoon Cornelis van Opdorp (*Woensdrecht, West-Brabant, 3/3-1795, ✞ aldaar, 17/8-1846, kwartierstaatnummer 222). Het toponiem van ‘t stuk waar zijn huis onder viel was net anders, maar de afstand is vrij klein. Het lijkt erop dat Cornelis zijn huis zelf bouwde, gezien de ‘a’ en ‘b’ achter het nummer van zijn perceel, en het huis lijkt later bijgetekend te zijn op de kaart.

Cornelis van Opdorp, uit Woensdrecht

de Molenakkers

  • G407a: bouwland
  • G407b: huis en erf
opdorpvanC

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Aanwijzingen dat de familie ook echt in hun huisjes woonde vond ik in ‘t bevolkingsregister van 1849. Van Anna Catharina Hendrickx (*Ekeren-Witven, Antwerpen, België, 2/2-1765, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 11/10-1852, kwartierstaatnummer 445) wist ik dat zij overleed op het adres A130. In 1849 stonden op dat adres ingeschreven Martien van Dijk (schoonzoon, *1809) met zijn vrouw Joanna van Opdorp (dochter, *1803), hun kinderen en Anna Catharina Hendrickx. Oma woonde dus in.

In huis A129, één ervoor, woonde toen Adriaan Adriaansen (*Ossendrecht, West-Brabant, 16/6 of 16/7-1821, ✞ Hoogerheide, West-Brabant, 18/2-1902, kwartierstaatnummer 110) en zijn vrouw Johanna van Opdorp (*Woensdrecht, West-Brabant, 1/4-1828, ✞ gemeente Woensdrecht, 23/2-1914, kwartierstaatnummer 111). Johanna was een dochter van Cornelis van Opdorp, de zoon van Adriaan en Anna Catharina, en de zwager van Martien van Dijk. Zij woonden op A129 met hun kinderen en met Anna Catharina Boogers (*Essen-Horendonk, Antwerpen, België, 15/11-1787, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 18/10-1850, kwartierstaatnummer 223). Anna Catharina was Johanna’s moeder, haar man Cornelis van Opdorp was reeds in 1846 overleden.

Op een rijtje: het oudste huis, rechts, had nummer G306 in het kadaster en was adres A130 in 1849. Daarin woonde Adriaan van Opdorp en later zijn schoonzoon Martien van Dijk en dochter Joanna. Het huis links daarnaast werd gebouwd door Adriaans zoon Cornelis. Het had nummer G407b in het kadaster en huisnummer A129 in 1849. Na de dood van Cornelis woonde er zijn schoonzoon Adriaan Adriaansen in met dochter Johanna. Leuk detail: hun dochter Nel Adriaansen, mijn bet-betovergrootmoeder, woonde dus ‘t eerste jaar van haar leven met oma, en de eerste drie jaar van haar leven met haar overgrootmoeder als buurvrouw..

opdorp

De situatie in 1849: de voorouders in een groen vakje woonden op A130/G306, die in een rood vakje op A129/G407b.

opdorp5

Afbeelding: Bevolkingsregister Woensdrecht 1849/RHC ‘t Markiezenhof

Aan de Woensdrechtse Dorpstraat had mijn voorouder Jan Baptist Mertens (hier vermeld als Martens, *Ekeren, Antwerpen, België, 1749 of 1750, ✞ Woensdrecht, West-Brabant, 14/8-1828, kwartierstaatnummer 156) zijn huis.

Jan Baptist Martens, arbeider uit Woensdrecht

Woensdrecht

  • G447: tuin
  • G448: huis en erf
martens

Het huis van Jan Baptist Mertens. Boven is de Stompe Toren te zien, met het kleinere kerkgebouwtje erachter. (Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

Als laatste in dit rijtje gaan we nog iets verder de Dorpsstraat in, naar het kruispunt Dorpsstraat/Rijzendeweg. Twee huizen, een schuur en twee tuinen op die hoek waren eigendom van Adrianus (Adrjan) Linders (*Woensdrecht, West-Brabant, 18/11-1761, ✞ aldaar, 14/3-1843, nummer LW5), een broer van Bartholomeus Linders van eerder in dit artikel.

Adriaan Linders, arbeider uit Woensdrecht

Woensdrecht

  • G467: huis en erf
  • G468: tuin
  • G483: tuin
  • G483a: bouwland
  • G484: huis, schuur en erf
lindersA

Originele afbeelding: Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

lindersA2

Zicht op ‘de hoek van Adriaan Linders’ begin 20e eeuw. Beide kerktorens op deze ansichtkaart bestaan niet meer; de rechter moest nog gebouwd worden in de tijd van het kadaster. (Afbeelding: Hoogerheide en Woensdrecht in oude ansichten, H. Jacobs, L.W. Lijmbach, Europese Bibliotheek Zaltbommel)

Kaartje: de West-Brabantse/Antwerpse parochies in ‘t Ancien Régime

Dit is leuk, kaartjes maken. Ga ik vaker doen. Met kaartjes kan ik een klein beetje kennis van de regio overdragen en voor mezelf een overzichtje maken. Ik heb m’n best gedaan om alles na te gaan, maar er staat geen bronnenlijstje bij, dus aanvullingen en verbeteringen zijn altijd welkom!

Op dit kaartje: aan de hand van de gemeentegrenzen aan Nederlandse zijde van 1813 en aan Belgische zijde van voor de jaren 1970, de parochies van vóór Napoleon ingekleurd. Daarbij heb ik de buurtschappen die ik veelvuldig tegenkwam in de DTB-boeken van de desbetreffende gemeenten vermeld. Rechts staan de kerktorens, niet alleen herkenningspunten aan de horizon, maar ook deel van de identiteit van een dorp of stad en de plaats waar veel van mijn voorouders de belangrijkste momenten van hun leven meemaakten. In de periode 1880-1930 zijn er heel veel torens en koren, ook veel eeuwenoude, gesloopt om plaats te maken voor een nieuw gebouw. En vooral: de Duitsers hebben er in de oorlog heel veel opgeblazen. Deze toren zijn ‘t herinneren waard. Daar moet ik een oproep bij doen: ik ben vooral nog op zoek naar een afbeelding van de vóór-19e eeuwse kerken van Heerle, Putte en Huijbergen. Weet u waar ik die kan vinden? Neem contact met mij op! De mooiste drie plaatjes die ik opzocht voor dit artikeltje heb ik onder het kaartje gezet.

Ik wens jullie allemaal een fijn 2016. ‘k Hoop dat mijn website u afgelopen jaar geboeid heeft, en ik zal ook volgend jaar m’n best doen!

kaart 13


 

 

heerle

In Heerle (of “in Èrel”; klinkt wat natuurlijker), staat de Sint-Gertrudiskerk, kerkje met een toren uit 1861 en een gebouw/koor van net na 1957. Heerle mocht al in 1307 een eigen parochie worden: de kerk was van 1648-1800 in handen van de protestanten en sinds 1833 was Heerle een eigen parochie. In de tussentijd had Heerle wel een eigen schuurkerk, maar ze gingen toch liever naar de schuurkerk in Wouw. Geen wonder, dat was ernaast. Belangrijkste is het oude kerkgebouw. In 1858 vermeldde een reiziger dat de toren van de kerk al lang geleden was afgebroken. Op bovenstaande prent van ergens tussen 1710 en 1735 staat ‘t kerkje getekend, maar wel vrij vaag. (Afbeelding uit het prentenboek van Andries Schoemaker, Gerrit Schoemaker, Cornelis Pronk en Abraham de Haen/Universiteit van Tilburg)

ossendrecht

Een majestueuze kerk op de Brabantse Wal, de Sint-Gertrudiskerk in Ossendrecht. Er is zeer weinig over bekend: de toren was al erg oud, het schip was van rond 1900 en ‘t koor was weer middeleeuws. Een prachtig gebouw wat in de jaren 1890 gesloopt is om plaats te maken voor de huidige kerk. De foto is in 1876 gemaakt. (Afbeelding: Universiteit van Tilburg)

kruisland

In Kruisland (tussen Steenbergen, Gastel en Wouw), staan twee kerken. Een grote katholieke kerk uit 1960 en een hervormd kerkje van net na de oorlog. Op de plek van dat hervormde kerkje stond een ander hervormd kerkje uit de 15e eeuw, hier op een gedetailleerd glasnegatief uit 1907, nota bene gemaakt door de Monumentendienst. Prachtig gebouwtje; en hoewel de hoogte me niet heel relevant lijkt verwoest door de Duitsers. Dat katholieken uit Kruisland in de Wouwse DTB-boeken ingeschreven werden komt omdat het kerkje al vóór de RK-kerk DTB-boeken ging bijhouden door de protestanten ingenomen werd. (Afbeelding: Koninklijke Bibliotheek ‘s-Gravenhage)

woensdrecht

Laatste in ‘t rijtje: de Stompe Toren van Woensdrecht. Al sinds ver in 18e eeuw had deze toren geen schip en koor meer. Maar de toren bleef, op ‘t markantste punt van de Brabantse Wal. Tot ver in Zeeland was deze toren te zien, als een soort baken waar ‘t vasteland begon. Aan ‘t einde van de oorlog opgeblazen door de Duitsers, de vijand zou te ver kunnen kijken vanaf de toren. Initiatieven voor herbouw afgelopen jaren leidden tot niets, maar ik blijf hopen.